Wat begin 2007 begon als een idee staat vandaag op meer dan 600 m hoogte de komende decennia duurzame energie te produceren voor meer dan 5700 gezinnen. De succesvolle ontwikkeling van dit windmolenpark binnen de vijf jaar is het resultaat van een publieke visie van de gemeente Sankt-Vith op duurzame energie in samenwerking met de bedrijven NPG energy en BMR energy solutions. 

Na een publieke tender door de gemeente Sankt-Vith werden BMR en NPG verkozen om een windmolenpark te ontwikkelen, vergunnen en uit te bouwen op hun terreinen. Het park bestaat uit 5 windmolens met elk een vermogen van 2 MW die samen meer dan 20 GWh/jaar zullen produceren. De  investering bedraagt 15,9 miljoen euro.  Voor de uitvoering van dit windmolenpark hebben de aandeelhouders, na een zorgvuldige Europese selectie, de windmolenbouwer Vestas uitgekozen die het project binnen de voorziene tijd en budget heeft uitgevoerd. Andere lokale bedrijven, zoals Heinen nv en Maraître hebben ook deelgenomen aan dit project. Dit om de infrastructuur en de elektrische aansluiting van windturbines met elkaar en het netwerk te bereiken. De leveranciers hebben dit project binnen de voorziene tijd en budget uitgevoerd. 

De aandeelhouders zijn NPG energy (52%), BMR energy solutions (20%), Bank Degroof (20%) en de gemeente St. Vith (8%). Naast de aandeelhouders hebben de inwoners van Sankt-Vith ook een belangrijke bijdrage geleverd aan het project door vanaf dag één positief te reageren op de komst van dit windmolenpark. Gelegen langs de autosnelweg E42 bij de afrit Sankt-Vith zorgt dit park tevens voor een herkenningspunt zonder dat de kwaliteit van wonen erop achteruit gaat. De opstelling in een mooi natuurgebied bewijst ook dat moderne techniek hand in hand kan gaan zonder dat het landschap er onder moet lijden. Verder heeft ook de Waalse overheid een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van dit park door enerzijds voor de nodige vergunningen te zorgen en anderzijds een investeringsondersteuning ter beschikking te stellen.  

Dat de lokale overheid via de gemeente Sankt-Vith en de regionale overheden zo nauw betrokken zijn geweest, bewijst dat betrokkenheid vanuit de overheid en zijn burgers belangrijk is voor de verwezenlijking van onze duurzame objectieven. Ons doel om tegen 2020 13% van onze elektriciteitsproductie duurzaam te maken is zeer ambitieus, maar de Waalse overheid ondersteunt de duurzame sector op constructieve wijze. Andere landen en regio’s kunnen hier zeker een voorbeeld aan nemen daar de stabiliteit van groot belang blijft voor de investeerders. 

Naast dit nieuwe park heeft NPG energy verder ook nog een 100 MW in windprojecten in ontwikkeling in de Benelux. 

Het windmolenpark van Sankt-Vith werd vandaag officieel geopend door Minister Henry (Minister van Ontwikkeling) Om 12.00 uur werd er voorzien om via een spreekwoordelijke “te water laten” een duurzame fles tegen één van de pijlers te werpen. Zo werd het startschot gegeven voor een aangename dag.  Na het officiële gedeelte dat begon om 11.30 uur, was er tevens vanaf 15.30 uur een namiddag voorzien voor de lokale bevolking die uitgenodigd was  om samen met ons het glas te heffen op het windmolenpark.

Mijn week werd eerder door privézaken beheerst waardoor men beseft dat gezondheid een schaars goed is dat we dienen te koesteren. De veelvuldige ziekenhuisbezoeken (niet voor mezelf) gaan steeds gepaard met het zien van zoveel leed en tegelijkertijd dankbaarheid voor zoveel herstel dat het dagdagelijkse in het juiste perspectief komt te staan. Gek genoeg geeft mij dergelijke momenten veel energie om er juist nog harder tegen aan te gaan.

16 mei wordt ons eerste windmolenpark officieel ingehuldigd in Sankt-Vith in het bijzijn van vele betrokkenen (ministers, gemeente, investeerders, etc…). In de namiddag is er ook tijd voorzien voor de bevolking om mee te komen vieren en eigenlijk is dit initiatief om de brede bevolking erbij te betrekken een goed, maar noodzakelijk idee. Brede steun zorgt voor een aanvaarding van de maatschappelijke kost voor het verduurzamen van onze energiehuishouding.

De noodzaak voor nieuwe duurzame productiebronnen is wat uit het oog verdwenen daar de brede media milieu beu zijn (of hun lezers) en de crisis beter verkoopt. Ook is de groothandelsprijs voor elektriciteit veel te laag en is de noodzaak om te veranderen vanwege snel stijgende prijzen ook wat verminderd. Dit jaar importeren we in België met momenten 20% van onze dagelijkse energiebehoeften, maar het is nog te vroeg om dit als definitief te beschouwen. Het feit dat onze Noorderburen binnenkort te veel elektriciteitsproductie hebben, zorgt voor een gevoel van behagen met het argument dat we dan wel energie kunnen importeren.

Op zich geen verkeerde redenering totdat er iets gebeurt waardoor onze buren tijdelijk niet kunnen exporteren. Wat gaan we dan doen? We hebben natuurlijk wel reservecapaciteit en we kunnen hiervan nog meer bouwen, maar dat kost zeer veel geld en is zeer onrendabel.  Dat de politiek denkt om dit aan Elia te geven (lees controle over reservecapaciteit) is op zich logisch, alleen dient men wel te begrijpen dat dit de kostprijs van het transporttarief gaat doen verhogen. Men doet er goed aan om dit op voorhand eerst door een neutrale derde partij te laten uitrekenen (wat het meer mag kosten), dit tevens door Elia te laten uitrekenen en hier transparante afspraken over te maken voor de lange termijn.

Waarom? Het gebruik van eigen reservecapaciteit door Elia dient eigenlijk te gebeuren aan kost + en niet aan een artificiële marktprijs. De bedoeling is niet dat hier in de toekomst extra winst mee gemaakt wordt (door bijvoorbeeld op momenten dat de groothandelsprijs hoog staat de centrales te laten werken ongeacht of dit voor de leveringszekerheid noodzakelijk is) of deze winst dient apart en uitsluitend gebruikt te worden om de meerkost van deze reservecapaciteit te laten dalen (het beste is om deze toekomstige taak voor Elia in een aparte vennootschap te laten plaatsvinden onder volledige jaarlijkse controle van de federale regulator Creg).

Verder kwam er toch ook opvallend nieuws uit Japan (hoewel niet verrassend) waar de Japanse overheid Tepco gaat overnemen om er zo mede voor te zorgen het bedrijf niet ten onder gaat. Dit bewijst andermaal dat de maatschappelijke risico’s van kernenergie te groot zijn voor privémaatschappijen en deze minstens in mede-eigendom (minstens % meerderheid) in het bezit van gemeenschap dient te blijven. Dit wil niet zeggen dat ik voor een verplichte nationalisering ben van ons huidig kernenergiepark. De productie kan trouwens wel afgeroomd worden door de overheid via een “tijdelijke” aankoopcentrale onder controle van dezelfde overheid (totdat er voldoende alternatieve concurrenten zijn).

Voor nieuwe kerncentrales in de toekomst kan alleen de overheid hiervoor het maatschappelijk draagvlak creëren en vooral de risico’s op zich nemen waar privéondernemingen gewoon te klein voor zijn(gezien de ervaring nu met Tepco). 

Een ander opvallend gegeven is dat in Nederland men erin geslaagd is om bij de toekenning van de duurzame subsidies voor nieuwe productie geen enkel windmolenpark te vinden dat kan uit ontwikkeld worden. Het gros van de middelen gaat naar geothermische boringen (meer dan één miljard euro) wat mij doet vermoeden dat Nederland toch dichter bij IJsland ligt dan ik dacht. De actieve vulkanen en geisers doen het beste vermoeden, alleen is het toch gek dat ik deze nog niet in Nederland ben tegengekomen. Dit enigszins ironisch bedoelde zinnetje duidt wel op een structureel onvermogen (of onwil?) van de Nederlandse politieke verantwoordelijken) om nu eens orde op zaken te stellen en te stoppen met het geknoei. Waarom overleggen ze niet met hun Vlaamse/Waalse collega’s om zo hetzelfde ondersteuningssysteem in de markt te zetten (een hybride oplossing) zodat certificaten uitwisselbaar worden. Moeilijk te begrijpen dat de sector in Nederland niet harder roept dat het genoeg is geweest.

Energy in Belgium is a hot topic which is in large contrast of the Netherlands.  The turmoil that exists here every week about the “expensive” energy prices is totally missing in the Netherlands and surprising.  The average cost of your electricity and gas bill is on average 2000 tot 2500€ for which we can life comfortably in our climate.  The perception that our prices are to high are mainly caused by the remaining dominant historical companies like Suez/GDF/Electrabel and EDF/Luminus.

After the “temporarily” introduced measure of caped prices as from the first of April our federal regulator Creg now starts to introduce a set of rules on how the product needs be calculated.  As such is uniformity a good cause as it becomes simple to compare prices, except we should not forget that interfering in this part of the market that was liberalized can also be dangerous.  What was remarkable in the communication was that Nuon was mentioned in the same phrase as the two historical monopolists which have been targeted by the government recently.

Using the name of a still relative small supplier and also challenger in the market(only started as new supplier in the second half of 2002) seems to me a mistake in the communication.  If this is not the case than we should understand that the measures being taken also hit all new players/challenges such as Eneco, Lampiris, Essent or Nuon.  That the customers are recently switching massively is very positive but this can change rapidly again when the media attention fades away.  That the margins will come under stress is most likely.

It will also become more difficult to differentiate for these challengers from the historical suppliers.  What are possible solutions to insure that we always pay the correct price for such a product?   Today we still do not know what is the profile of our customer and his consumption on real time bases, as such we still work with synthetic profiles provides by the regional regulators.  The fact that we can still not see what somebody is consuming is really not of this age.  Hopefully the federal regulator Creg will not forget to introduce supportive regulation to motivate the metering companies to roll out these so called smart meters.

If we can only read the daily/hourly consumption of a customer we can hardly call this smart(of course when looking at the current pre-historical method we can). These smart boxes should also be able to control our machines in the average household.  As such we can centrally manage these machines, for example start dishwasher when there is too much(read cheap) power available.(this thanks to the increasing market share of wind and solar)  Also suppliers can benefit from having these smart boxes as they can differentiate or at least start to think about differentiation other than price.

In future suppliers will be able also to introduce more custom made pricing once they have a better understanding of the real time consumption.  Suppliers could/should even consider in installing their own smart boxes at the customer’s premises taken into account of course that this takes a large upfront investment.  The customers that are interested in receiving real time billing for example will than sign two contracts, one for the supply of energy and one for the rent of a smart box.  As long as the customer stays with his supplier he can charge a lower monthly fee of a few Euro’s but in case the customer would choose a different supplier he will have to pay a higher monthly fee (so called cross subsidizing).

Of course this is not possible today as installing official smart meters are a natural monopoly today of the meter companies but I am not sure if the federal regulator is not sensitive for this and would consider in liberalizing this part of the market to stimulate competition as it is going to slow today. 

Another example could be that suppliers would install solar panels on customers rooftops on their expense and provide the local customer with cheap to free electricity.(depending on subsidy schemes present)  As such you can assure customer loyalty for a long duration as you are jointly producing local energy and both parties benefit from

These two examples are for sure not the only ones were suppliers can differentiate themselves as today they do not have any alternative.  If the suppliers want to break out of this new set of obstacles being created they will have to become more creative.  This of course being said it is clear that innovation is not a strong point of our sector especially in light of all the laws and regulation we get imposed.

The challengers in the market also have to try to speak as one voice when needed towards the politicians of our country.  Individually they are too small but together they are the only alternative for a competitive market.  Such an organization does not exist today in Belgium(meaning were only the challengers are part of).

Dat energie in het nieuws blijft in België is toch een frappant verschil met Nederland. De commotie die hier zowat iedere week heerst over de “dure” energieprijzen en die totaal ontbreekt bij onze Noorderburen is opvallend.  De gemiddelde jaarlijkse kost voor uw elektriciteit en gas komt uit tussen de 2000 en 2500 euro waarvoor men een heel jaar aangenaam kan leven in ons klimaat.  De perceptie dat dit hoog zou zijn of teveel komt voor een groot deel door de nog steeds aanwezige dominante marktpartijen Suez/GDF/Electrabel en EDF/Luminus en zo als een rode lap werken.

Na de “tijdelijke” plafonnering van de tarieven sinds 1 april volgt nu een actie van de federale regelgever Creg die het op zich neemt om voorwaarden te stellen hoe het product moet berekend worden. Op zich is uniformiteit een goede zaak voor het kunnen vergelijken van de tarieven, alleen is al deze inmenging in het enige stukje geliberaliseerde markt ook gevaarlijk.  Wat opvallend was dat een bedrijf als Nuon in één zin genoemd wordt als de twee historische spelers en dat deze onder vuur zouden leggen.

Het vernoemen van een relatief kleine speler en bovendien actief als uitdager in de markt (pas begonnen in de markt in het najaar van 2002) lijkt me toch een vergissing en wellicht gaat het hier om een communicatiefout.  Zo niet, dan dient men toch te begrijpen dat deze uniforme, eenzijdig opgelegde maatregelen ook deze nieuwe uitdagers treffen of het nu Eneco, Lampiris, Essent of Nuon betreffen.  Dat de markt recent in beweging is gekomen zodat vele gezinnen een nieuwe leverancier kiezen is zeer positief, maar de markt kan evengoed snel terug stilvallen na het wegvallen van de media-aandacht.  Dat de marges onder druk zullen komen voor deze nieuwe spelers is zo goed als zeker.

Ook zal het onderscheid voor deze relatief nieuwe spelers kleiner worden en zullen ze het moeilijker krijgen om zich te verschillen met de aanbiedingen van de historische marktspelers. Wat zijn de mogelijke oplossingen om ervoor te zorgen dat steeds de beste prijs betaald? Vandaag is het zo dat men als leverancier nog steeds niet weet wat iemands verbruikprofiel is omdat men met standaardprofielen werkt. Het feit dat we het verbruik nog steeds niet online kunnen uitlezen is echt niet meer van deze tijd. De federale regelgever Creg zal hopelijk niet vergeten ook hier ondersteunende maatregelen te nemen om zo de meterbedrijven te motiveren om snelheid te maken in de uitrol van deze zogenaamde “slimme meters”.

Nu als het alleen maar is om het verbruik online te kunnen aflezen kun je toch bezwaarlijk van slim spreken (natuurlijk wel als je de huidige situatie bekijkt), maar deze meters zouden ook moeten kunnen sturen in een huishouden of bedrijf.  Zodat machines centraal gestuurd worden en de was bijvoorbeeld gebeurt op momenten waar er teveel stroom wordt geproduceerd (met wind- en zonproductie zal dit in de toekomst steeds meer gebeuren).  Ook voor de leveranciers kunnen slimme meters uitkomsten bieden voor het gebrek aan onderscheid. Zo kan een leverancier veel meer op maat gemaakte prijzen in de markt zetten.  Men zou zelfs kunnen overwegen om eigen meters te plaatsen maar dit vergt natuurlijk wel een extra investering die men zou kunnen terugverdienen door jaarlijks een klein bedrag aan te rekenen voor dergelijke meter(enkele Euro’s) en dit bedrag te verhogen indien de klant ervoor kiest om dan toch een andere leverancier te nemen.

Men dient dus dan een tweede overeenkomst te tekenen met de leverancier voor een dergelijke meter waardoor de leverancier een beetje ook meterbedrijf wordt. Nu zijn deze zaken op dit ogenblik nog een monopolie-activiteit maar wellicht is de Creg gevoelig voor deze positieve bijdrage aan meer dienstverlening voor de eindklant.  Ook is het gebrek aan uitrol en vooral dan de snelheid een argument om deze markt open te breken.

Een ander voorbeeld vindt men ook in andere landen waar leveranciers op hun kosten een zonnepanelen-installatie op een huis aanbrengen en de energie die geproduceerd wordt aanbiedt aan de lokale eigenaar.  Zo kun je ook aan klantenbinding doen, want je gaat eigenlijk samen je lokale energiehuishouding structureel wijzigen en gedurende bijvoorbeeld twintig jaar samen in zee. 

Deze twee voorbeelden zijn zeker niet de enige waar leveranciers een onderscheid in kunnen gaan maken en een alternatief hebben ze niet echt. Als de leveranciers uit hun cordon willen breken dat nu wordt geïntroduceerd, zullen ze creatiever moeten worden dan tot nu toe het geval was. Nu is het bedenken van nieuwe richtingen niet echt het sterke punt van deze sector die dit vaak ook niet toelaat vanuit de wet- en regelgeving. De uitdagers in de markt dienen ook te proberen samen duidelijke boodschappen te brengen naar de politiek in dit land om zo gehoord te worden. Individueel zijn ze veel te klein maar samen zijn ze het enige alternatief op enige marktwerking. Een dergelijke structuur van onderling overleg en communicatie ontbreekt nu in België (waar alleen de uitdagers lid van zijn).

Deze week heeft minister Vande Lanotte veel punten gescoord op de populariteitsmeter met een onverwacht zijeffect van zijn queeste naar de beste energieprijs voor zijn kiezerspubliek.  Gezien ik vanaf dag één steeds de stripverhalen heb gelezen van onze koene ridder heb ik nog niet helemaal door waar de vergelijking ophoudt.

Het onverwachte ontwaken van de gemiddelde burger over zijn energiefactuur is een welgekomen verrassing voor de niet zo bijster goede maatregel van geplafonneerde prijzen. Alleen al door het succes van het wakker worden van de gemiddelde klant is de promostunt een succes. Dit bewijst dat succes zich niet laat vinden, maar vaak ook een grote dosis geluk nodig is.

De al latente ontevredenheid over de energiemarkt en de dominantie van enkele partijen zorgt ervoor dat slechts een klein duwtje nodig is om de consument tot beweging te brengen. Waar dure marketing campagnes niet in slagen, doet ridder Johan het op zijn eentje! Hopelijk beseft de politiek dat ze wel degelijk macht kan uitoefenen in onze markt en stopt ze niet bij dezen ene “Lucky shot”.

Aan de andere kant blijft de smaak wel wat wrang, want op het hetzelfde ogenblik bloeden de vele kleine producenten langzaam dood daar de groothandelsprijs voor elektriciteit veel te laag is. De problemen binnen de Vlaamse regering om tot een consensus te komen over de gewijzigde richtlijnen voor de ondersteuning van duurzame energie riskeren een behoorlijke vertraging te betekenen voor nieuwe projecten. Om nog maar te zwijgen van bestaande biomassaprojecten (verbranden van diverse afvalstromen of andere) die op korte termijn beter de motoren (diesel of branders) kunnen stilleggen.

De diverse kleinere leveranciers zoals Lampiris, Essent, Nuon en Eneco mogen wel een grote dank u wel sturen naar ridder Johan want door zijn actie heeft hij meer bereikt dan dat ze allemaal samen hadden kunnen bereiken qua nieuwe klanten. 

Wat nu? Ridder Johan kondigt nog grote plannen aan om de markt verder te liberaliseren wat op zich grappig klinkt als je tegelijkertijd het enige geliberaliseerde gaat regulariseren (lees de geplafonneerde energieprijzen). Waar blijft Europa op een dergelijk ogenblik? Nu is een dergelijke maatregel wellicht nog niet zo erg als er nu relatief snel nieuwe, meer fundamentele oplossingen komen.

Mijn herinnering gaat terug naar de federale regeringstop in 2005 in Gembloux. Waar daarna werd verkondigd dat de regering ervoor zou gaan zorgen dat een substantieel deel van de elektriciteitscentrales (lees output) zou gaan geveild worden (ging over 3000-4000 MW). Het vervolg bent u misschien al vergeten, maar toen werden de gekende Pax Elektrica’s onderhandeld met de dominante marktpartij. Als gevolg stierf de ambitie om echt iets te doen aan de dominantie van de historische marktpartijen GDF/Suez/Electrabel en EDF/Luminus.

Dat we nu zeven jaar later ongeveer even ver staan wat de liberalisering van de productie betreft (op een ruilovereenkomst na tussen Suez en Eon van 10% van het productiepark), zorgt ervoor dat er nu ineens een dubbele druk is ontstaan namelijk deze van de vervanging van de oude centrales naast het bevorderen van concurrentie. Hier wordt nog steeds met geen woord over gesproken en dat is toch opvallend. Naast het introduceren van meer concurrenten in productie zou bevoorradingszekerheid minstens zo hoog op de agenda moeten staan.

Gezien er binnen twee en een half jaar al drie oude kerncentrales sluiten (voor 1500 MW) zullen we steeds meer elektriciteit gaan importeren uit Frankrijk en zelfs Nederland. Nederland dat tot voor enkele jaren zelfs een tekort had van gemakkelijk 15% wordt een grote exporteur. De bouw van vele nieuwe kolen- en gascentrales in Nederland zal ervoor zorgen dat ze een grote exporteur kunnen worden na zowel Duitsland (die al hun kerncentrales gaan sluiten tegen 2023) als naar België (die tegen 2025 al hun kerncentrales gaan sluiten).

Men dient stil te staan dat we in de toekomst massaal kernenergie uit Frankrijk en minstens zoveel kolen en gasenergie gaan importeren wat toch geen optie zou mogen zijn voor zo’n zwaar geïndustrialiseerd land als België. Wat moet er gebeuren?

De overheid zou wat mij betreft het volgende organiseren: roep alle marktpartijen samen (wie zijn dat? Alle energieleveranciers en grote industrie) en maak samen een investeringsplan voor de toekomst waar ook de overheid dient mee te investeren (als vertegenwoordiger van alle burgers en bedrijven van dit land). Grote investeringen zijn slechts mogelijk als er continuïteit is verzekerd (zeker in het huidig financieel klimaat waar banken moeilijk grote bedragen op lange termijn kunnen/willen lenen) en daarom moet de samenleving mee investeren. Geen enkele investeerder zou meer dan 25% aandelen mogen hebben in het groot productiebedrijf (alleen de overheid mag 25% hebben) zodat er voldoende evenwaardige marktspelers komen.

Kijkt men naar de tekeningen van kinderen dan ziet men zo goed als altijd perfecte situaties in een gelukkige omgeving. Kinderen slagen er steeds weer in om met een enthousiasme nieuwe creaties te maken die blijk geven van verbeelding. Een samenleving die vooruitstrevend wil zijn, moet dit stimuleren gedurende het hele leven. Dat ons huidig onderwijssysteem teveel gebaseerd is op meten en weten hebben we allemaal aan de levende lijven kunnen ondervinden. Natuurlijk is kennis onontbeerlijk om vooruitgang te kunnen boeken, maar er moet ruimte blijven voor het maken van fouten . 

Het is door fouten te maken dat we technologische vernieuwing steeds verder drijven. Ons onderwijssysteem bestraft echter het maken van fouten, terwijl men eigenlijk ook zou moeten belonen. Ondernemen lijkt wat dat betreft ook voor een deel deze richting op te gaan, want risico’s nemen wordt steeds moeilijker aanvaard. Het ter beschikking hebben van risicokapitaal in een samenleving is één van de pijlers voor economische dynamiek.

In 2001 werkte ik voor een telefoonbedrijf die op dat ogenblik in Duitsland voor 8 miljard euro een umts-vergunning had gekocht en de ambitie had om daarmee zijn positie in die markt als mobiele operator te versterken. Zelf kwam ik met het voorstel om 50 miljoen euro te investeren in een virtueel fabriek met uitsluitend jongeren in dienst (tussen 18 en de 25 jaar) die massaal nieuwe diensten (lees app’s) op het toekomstig breedbandnetwerk zouden ontwikkelen. Hoewel het idee positief werd onthaald, was er toch aarzeling om nog extra geld uit te geven daar er al miljarden waren uitgegeven.

Nu tien jaar later zien we wat het resultaat is met de tienduizenden app’s van bedrijven als Apple, Android en hun partners die de volledige inhoud in handen hebben. De telecomoperatoren hebben na het verkrijgen van hun draadloze breedband vergunningen een historische kans gemist om in een nieuwe markt te stappen, naast hun traditionele diensten van het transporteren van bits en bytes.  Door dit gebrek aan wil om te innoveren zien we nu dat de marges en omzetten van deze transportbedrijven beginnen te dalen. Zonder nieuwe richtingen in te slaan of uit te breiden zijn deze bedrijven gedoemd om in een steeds marginaler verdienmodel te werken.

Dat de klanten vandaag het gevoel hebben dat er technologisch een snelle evolutie is van diensten en apparaten is vooral te danken aan bedrijven zoals Google, Facebook, Apple, etc. Nochtans hadden de telefoonbedrijven de geldstromen om hun waarde in de keten te vergroten en zijn ze lui geworden door de grote marges in hun traditionele transportactiviteiten. Ditzelfde geldt trouwens voor bedrijven als Nokia en Rim die te weinig innovatief geworden zijn dankzij hun, op dat ogenblik, dominant marktaandeel. Jezelf opnieuw blijven uitvinden is een enorme uitdaging en betekent dat je constant verse ideeën moet toelaten en, op dat ogenblik je succesvolle bedrijfsmodel in vraag moet durven stellen.

De meest succesvolle ontwikkelingen die we nu nog zien bij de telefoonbedrijven zijn technisch zo goed als allemaal ontwikkeld in de jaren 90 toen er nog een langetermijnvisie was voor innovatie, onderzoek en ontwikkeling. Zaken zoals adsl, waar België als pioneer heeft gefunctioneerd, brengen ons vandaag tv via de koperkabel van dezelfde telefoonbedrijven. 

Nog steeds zijn er mogelijkheden voor de telefoonbedrijven om uit hun traditionele activiteit te gaan als men de bandbreedte van glasvezel kent. Glasvezel bij alle bedrijven en gezinnen is voor de meeste nog steeds geen realiteit, maar zelfs al zou dit vandaag reeds het geval zijn, moet men niet vergeten dat het niet de vezel is die inkomsten brengt, maar wel de diensten die erover worden aangeboden. De noodzaak voor intelligente sturing tot op huisniveau om naar een duurzame huishouding te gaan is één van de mogelijkheden waar de traditionele telefoonbedrijven sterk kunnen staan om zo ook de brug te slaan naar de energiesector bijvoorbeeld. Men dient zich bewust te blijven van die sectoren waar een groei te verwachten valt en zelfs noodzakelijk zijn.

Het blijft toch frappant dat een bedrijf als Belgacom niet eerder zijn energiehuishouding heeft verduurzaamd en dit via eigen investeringen. Te laat is het zeker nog niet, gezien de potentiële slagkracht van dit bedrijf en de sterke organisatie met vele technische medewerkers. Gezien de energiesector in de toekomst er drastisch anders zal uitzien en steeds meer gestuurd zal worden, zelfs tot en met ieder toestel in uw huis of bedrijf, komt dit steeds dichter bij de kennis en ervaringen van een telefoonbedrijf.

Ook zal de uitbreiding van een bedrijf als Belgacom naar nieuwe activiteiten, zoals de duurzame energiesector ervoor zorgen dat we een deel kennis en kunde gaan hebben die verankerd blijft in eigen land. Voor het bedrijf heeft het als voordeel dat ze terug kunnen gaan groeien naar jaren van relatieve stagnatie.

Bevroren prijzen blijken gloeiend heet

De bom is ontploft of was het toch een 1 aprilgrap? In ieder geval hebben een aantal leveranciers zeker gedacht dat het een grap was, want ze hebben op de valreep de gastarieven nog verhoogd. Blijkbaar laat de wettekst toch nog ruimte voor interpretatie en wordt de hele energieliberalisering hiervan de dupe. Dat deze maatregel slechts tijdelijk was voor een periode van negen maanden gaf al onzekerheid, vermits men niet weet wat er daarna komt.

De nobele doelstellingen niet nagelaten, ben ik geen liefhebber van het ingrijpen in marktmechanismen voor zover ze goed werken, je opent een route waar het resultaat niet gekend is. En hier wringt het schoentje, de dominantie van de historische marktspelers Electrabel/SUEZ/GDF en EDF Luminus blijft een doorn in het oog van vele politici en legt tevens een hypotheek op een goede marktwerking.  Marktpartijen die in hun historisch werkgebied meer dan 25% marktaandeel hebben zorgen voor een status quo en een hoge dam tegen mogelijk meer concurrenten. De vele nieuwe leveranciers waarvan er enkele zoals Nuon, Essent, Lampiris, Eon en Eneco een positie verworven hebben, slagen er niet in om hun aandeel substantieel te vergroten.

Alle nieuwe spelers zijn moeten beginnen met nul klanten. En zodoende werd de historische spelers een voorsprong gegeven die zonder politieke hulp eigenlijk niet in te halen valt. De echte oplossing blijft erin bestaan om een mechanisme (via wet) te introduceren die geen marktpartijen toelaat met meer dan 25% marktaandeel (SMP, Significant Market Party/Power) zodat de markt herverdeeld wordt en de nieuwe spelers tevens voldoende massa krijgen om rendabel te zijn.

Het is voor een overheid nooit te laat om dergelijke maatregel in te voeren wanneer zij merkt dat een liberalisering niet goed verloopt en zij vindt dat de oorzaak zich vindt in de dominantie van enkele partijen. Wat het SMP-principe betreft, zou ik als overheid zelfs de hulp van Europa vragen om deze maatregel volgens de regels van de kunst (voor zover die bestaat, want een standaard voor dergelijke maatregel de implementeren bestaat niet daar iedere markt anders is) SMP te introduceren en zo zorgvuldig te werk te gaan. Tevens dient dergelijke maatregel ook minstens zes maanden tot één jaar op voorhand aangekondigd te worden zodat de markt zich daar kan aan aanpassen.

Een tweede maatregel die de overheid kan bewerkstelligen is de productie gaan herverdelen of toch minstens de output van de elektriciteitscentrales. Hierover is al veel geschreven alleen gebeurt er zeer weinig. Zelf heb ik het idee van de aankoopcentrale (single buyer, uit de studie “back to the future”) voorgesteld als tijdelijke maatregel, maar men kan ook met VPP’s (veilingen) werken waar men blokken elektriciteit te koop gaat aanbieden op de groothandelspartijen. Het kan een mix van beide worden, maar men moet begrijpen dat het uiteindelijk de markt en zijn spelers zijn die ervoor moeten zorgen dat ze voldoende investeren in eigen productiemiddelen.

De derde maatregel dient er uit te bestaan dat investeringen dienen aangemoedigd te worden zodat onze oude centrales vervangen worden. Men dient zich de vraag te stellen waarom er zo goed als geen investeringen gebeuren in België. Er zijn een aantal redenen, maar één van de belangrijke blijft toch het niet kunnen concurreren tegen afgeschreven centrales. Men zou partijen die willen investeren direct capaciteit ter beschikking moeten stellen zodat ze onmiddellijk in de markt kunnen gaan handelen en klanten maken. Men dient een investeringsloket ter beschikking te stellen die potentiële investeerders die vanuit het buitenland naar België willen komen begeleidt in zaken zoals vergunning. Een uniek loket en een eenmalige aanvraag tot het kunnen bouwen van nieuwe technieken in de energieketen met een snelle doorlooptijd (max. 12 maanden) maken ons aantrekkelijker.

Een vierde maatregel kan erin bestaan om als overheid duidelijke doelstellingen te formuleren die bijvoorbeeld verder gaan dan globale Europese doelstellingen. Neem het streven naar 13% duurzame energieproductie, dit zou men kunnen verhogen naar 20-25% om een doel te hebben dat uitdagend is en investeerders aantrekt. Dat hierdoor onze energierekening zal stijgen, moet men ook durven zeggen, maar in ruil krijgen we extra economische activiteit en een duurzamere samenleving. Tevens zal innovatie een duw in de rug krijgen.

Een vijfde maatregel bestaat erin om de regelgever meer macht en autonomie te geven met meer bevoegdheden. Een historisch monopolistische markt liberaliseert zich niet vanzelf, maar moet open gebroken worden. Tel hier de technologische uitdaging bij van het verduurzamen van onze energiehuishouding en je hebt het recept voor een grote uitdaging.  De overheid dient te begrijpen dat haar rol in de energiemarkt ook niet is uitgespeeld, maar zelfs belangrijker wordt gezien de uitdaging hiervoor omschreven. Per definitie zal de overheid wel een tijdelijke rol hebben die na het behalen van de doelstellingen stap per stap kan terugtreden uit de markt eens hij goed werkt.

Naast het beheren van installaties die operationeel zijn, ligt ook de nadruk op de ontwikkeling van nieuwe energieprojecten. Eén van die projecten is eerder persoonlijk daar wij in de zomer gaan verhuizen en ik waar mogelijk duurzame oplossingen wil kiezen. Naast de installatie van een geïntrigeerd zonnepanelendak (in het vakjargon BIPV genoemd, komt het er eigenlijk op neer dat de dakpannen verwijderd en vervangen worden door één groot paneel door middel van een nieuwe onderconstructie die de zonnepanelen als één verbindt (Hiervoor heeft de fabrikant in dit geval Fath Solar uit Duitsland een overeenkomst gemaakt met een zonnepanelenfabrikant die ze dan volgens hun specificaties heeft aangepast).

Deze techniek is op zich nog steeds ongeveer 20% duurder, maar het geheel ziet er wel veel beter uit, zeker op een pand van de 18^de eeuw. In een land als Frankrijk bijvoorbeeld is het verplicht om geïntegreerd te werken met zonnepanelen. Zeker voor panelen die zichtbaar geplaatst worden is esthetiek toch ook van belang. Hierdoor is de terugverdientijd wel langer (gaat van zeven en een half jaar naar negen jaar), maar nog steeds haalbaar.

Als eerste zijn we trouwens massief aan het isoleren en wordt er bijvoorbeeld in het dak met twee lagen houtwol gewerkt (we werken alleen met duurzame materialen zoals houtwol (natuurlijke variant van bijvoorbeeld rockwol en geeft een gebalanceerd isolerend effect door zowel warmte als koude vast te houden wanneer nodig) en leem zodat enig warmteverlies via het dak voorkomen wordt. Verder worden ook alle ramen gerenoveerd of vernieuwd om zo maximaal warmteverlies te voorkomen.

Als laatste wens ik te gaan werken met een warmtepomp om zo de efficiëntie van energieproductie (vooral voor de verwarming die in een huishouden meestal twee derde van de kost met zich meebrengt) te verhogen. Met een COP van gemakkelijk 4 (dit wil zeggen dat de natuur je vier eenheden warmte geeft voor ieder eenheid die je erin stopt je krijgt dus vier keer zoveel energie terug voor wat je erin stopt!) probeer ik tot een goede technische oplossing te komen, maar tot op vandaag is er nog geen definitieve oplossing.  De paar offertes (de meeste installateurs hebben het te druk op dit ogenblik!) die ik uiteindelijk toch heb gekregen liggen ver uit elkaar, zowel als voorgestelde technische oplossing als in prijs.

Als advies kan ik trouwens al meegeven dat u eerst de warmtebehoefte van de woning dient te laten berekenen (kan soms bij uw architect) en vervolgens ook het best een derde ervaren neutrale partij naar de voorgestelde offertes laat zien om nog een extra advies te bekomen. Dit kost wel iets meer, maar de juiste capaciteit kiezen is van groot belang, kies je voor een te grote KW-capaciteit (lees KiloWatt warmte) dan verdien je de investering nooit terug (en verbruik je ook meer energie dan nodig), kies je te klein dan zal de bestaande ketel (op stookolie) nog teveel aanslaan (deze blijft als reserve staan voor extreme omstandigheden).  Met de juiste grootte kan een warmtepomp blijven werken tot -8 graden (efficiënt bedoel ik) zeker als je met water/water oplossingen werkt (horizontaal of verticaal buizensysteem in de grond).

Als laatste kan men in sommige gebieden in Vlaanderen toch nog kiezen voor thermische zonnepanelen om het water te verwarmen voor sanitair (maar hij verwarmt ook nog bij voor de verwarming). Alles samen heb je dan zowat optimaal gekeken naar een duurzame energiehuishouding, maar heb je ook een forse investering gedaan die zich op termijn wel helemaal laat terugverdienen (op voorwaarde dus dat je goed dimensioneert).

Verder hebben we deze week zakelijk ook weer een mijlpaal aangekondigd door in de gemeente Bocholt, in samenwerking met een lokale partner, een biogas/massa installatie van 2,8 MW te gaan bouwen (vergelijkbaar met degene die tegen de zomer in Tongeren operationeel wordt). Hieronder heb ik nog even het persbericht van NPG Bocholt bijgevoegd.

Hierbij het persbericht:

NPG Bocholt NV is een onlangs opgerichte joint-venture tussen NPG energy nv (NPG) en Hendrigo bvba die als doel heeft om een biogasinstallatie te ontwikkelen in Bocholt op het landbouwbedrijf van dhr. Lode Hendrix.

Deze nieuwe biogasinstallatie zal een productiecapaciteit van 2,8 MW bevatten en de doelstelling is om in het laatste kwartaal van 2012 met de bouw te kunnen beginnen. Dit onder voorbehoud dat de nieuwe richtlijnen omtrent de ondersteuning voor duurzame productie-installaties door minister Freya Van den Bossche bekend zijn.

De biogasinstallatie zal hoofdzakelijk mest en energiemaïs vergisten dat enerzijds wordt aangevoerd door de varkensboerderij naast de nieuwe biogasinstallatie en diverse veebedrijven uit de buurt en anderzijds wordt de energiemaïs lokaal geteeld in nauwe samenwerking met lokale boeren in een straal van 15 km. Het resulterende milieuvriendelijke biogas wordt geconverteerd naar elektriciteit door middel van warmtekrachtkoppeling (WKK) dat dan op het lokale netwerk wordt geïnjecteerd. De warmte die ontstaat uit dit proces wordt aangewend om het digestaat te drogen. Deze substraten worden teruggevoerd naar het land als zijnde hooggekwalificeerde meststoffen, hetgeen een gesloten cyclus betekent en een besparing van grote hoeveelheden anorganische bemesting.

Voor NPG energy, die verantwoordelijk zal zijn voor het technisch en operationeel management van de biogasinstallatie, is de ontwikkeling van een tweede biogasinstallatie in Limburg van belang om zijn doelstellingen te bereiken voor de ontwikkeling van een gebalanceerd portfolio in de Benelux van minstens 150 MW.

Lode Hendrix, Jacques Adam en André Jurres van NPG Bocholt nv verklaren nader: “De totale investering bedraagt ongeveer 11 miljoen euro. Met de initiële capaciteit van 2,8 MW kan deze installatie 6.500 gezinnen van groene stroom voorzien en een reductie van 10.000 ton CO₂ per jaar betekenen.

Dankzij de voortreffelijke ondersteuning van de provincie en de goede voorbereiding van Hendrigo bvba, is NPG Bocholt nv in staat om deze investering te ontwikkelen.

Afgelopen week was ik onder andere in Oostende waar ik uitgenodigd was door OVED (overleg platform voor energiedeskundigen) waar men mij had gevraagd om een presentatie te geven. Dit evenement ging door in het businesscenter Greenbridge incubator waar een aantal jonge en innovatieve bedrijven onder één dak zitten. Vele duurzame vormen van energie zijn opgenomen in deze site van laadpalen tot waterstofbus.

Gezien de uitbreiding van het bestaande gebouw heeft dit initiatief met onder andere de medewerking van de universiteit van Gent succes. Ondanks het zoveelste zware ongeluk van de week waardoor bij Gent de E40 urenlang helemaal was afgesloten was de opkomst toch niet slecht. Wat mij steeds opvalt op zo’n dagen is het lage aantal of het niet aanwezig zijn van jonge buitenlandse ondernemers die hier hun toekomst willen uitbouwen.

Toch denk ik dat als we de ambitie hebben om enige kennisclusters te gaan uitbouwen wij ook hoogopgeleide buitenlandse krachten naar hier moeten halen en hun ook een langdurige toekomst geven in dit mooie en welvarende land. Gezien onze economie al lange tijd maar langzaam groeit hebben we behoefte aan een versnelling van innovatie in die gebieden waar wij een verschil kunnen maken. Diensten en producten met hoge toegevoegde waarde zijn naar mijn mening diegene waar het meeste toekomst in zit en niet meer in het massaal fabriceren van goederen.

Dat wil niet zeggen dat er geen industrie kan zijn in ons land, maar dan wel één met focus (zoals de chemische sector in Antwerpen of de farmaceutische sector). Datzelfde zou kunnen gelden voor de duurzame energiesector daar deze nog in zijn kinderschoenen staat en wij als dichtbevolkt en energieverslaafde gebruikers relatief goedkoop zijn als testgebied. Ook vroeger werd vaak gezegd “Als het in België lukt, dan kan het lukken op vele plaatsen in de wereld”.

Door de bevolkingsdichtheid hebben wij altijd voorgelopen op de uitrol van toepassingen bijvoorbeeld kabel tv, gasaansluitingen, etc. Gezien onze noorderburen over ongeveer dezelfde voorwaarden beschikken als wij (lees we wonen in een dichtbevolkt gebied en met veel industrie) zou ook hier de samenwerking veel inniger moeten zijn. Onze politici zouden de handen in elkaar kunnen slaan om zo innovatieve projecten samen te doen.

Ook was ik afgelopen vrijdag even in Brussel om het 15-jarig bestaan bij te wonen van ODE (Organisatie voor Duurzame Energie) daar zij toch ook één van de eerste waren om zich te organiseren. Ook hier was de opkomst in het gebouw van het Vlaams parlement behoorlijk groot, alleen was de namiddag wat steriel qua inhoud. Het afsluitend debat was strak georkestreerd, maar veel communicatie over en weer met het publiek was er niet.

De rode draad van de namiddag (buiten dus de viering van 15 jaar bestaan) ging over de vraagstelling of 100% duurzaam mogelijk zou zijn tegen 2050. Een echt antwoord is er niet gegeven op deze stelling of toch geen onderbouwde. Kan ook niet daar we vandaag nog niet over alle antwoorden beschikken (zowel technisch als economisch) om dit waar te maken. De verdienste van deze doelstelling is dat hij ambitieus is en je de doelen voor jezelf altijd verder moet leggen dan dat ze haalbaar zijn.

Dat onze zware industrie hier tot nader order buiten valt met de huidige technologieën werd niet aan bod gebracht, nochtans maken bijvoorbeeld de tien grootste verbruikers in België al 20% uit van het elektriciteitsverbruik en de top 1500 is al goed voor 50% van het verbruik.  Dat deze grootste verbruikers 24 uur per dag op volle kracht draaien maakt het ook niet evident om met de beschikbare duurzame technologieën tot een economisch volwaardig alternatief te komen. Ook de massale hoeveelheid energie die op één site soms nodig is (sommige verbruiken tussen de 500 Gwh en 1 Twh per jaar) maakt duurzame alternatieven schaars of onmogelijk.

Deze grote energieafnemers verwachten tevens een prijs per MWh die ver beneden de zogenaamde marktprijs ligt daar zij moeten concurreren met de wereldmarkt. Op een moment dat bijvoorbeeld in China nog steeds iedere tien tot veertien dagen een nieuwe kolencentrale in gebruik wordt genomen die dan ook nog gesubsidieerd wordt door de lokale overheid is de energiekost een wapen in de internationale concurrentiepositie van onze zware industrie.

Zoals steeds zal de realiteit en zijn waarheid een stuk genuanceerder zijn, maar blijft het bewonderenswaardig dat belangenverenigingen zoals ODE zich inzetten voor een volledig duurzame energiehuishouding en zijn ze zeker nodig om tot een maximaal resultaat te komen ongeacht het feit dat ik soms van mening verschil over hoe, met wie en wanneer je wat bereikt.

Gezien de vele berichtgevingen over de bevriezing van de gas- en elektriciteitsprijzen werd bijna “vergeten” om ook de andere energiekosten te analyseren. 

Naast de stijging van onze huishoudelijke energiekost is de stijging voor onze transportkost des te opvallender. De records rijgen zich aaneen en iedereen is het er ook over eens dat de prijs voor een vat olie alleen maar kan stijgen. Nu is het voorspellen van de olieprijs in het verleden niet al te betrouwbaar gebleken, maar de tendens is toch eerder structureel stijgend gezien de economische ontwikkeling van de BRIC-landen (en dus de vraag naar olie met de stijgende welvaart).

Dat het vooral de overheid is die slappend rijk wordt van de stijgende transportkost wordt nu ook belicht in diverse artikelen en het is dan ook begrijpelijk dat er gevraagd wordt om de fiscale druk naar beneden te brengen. Het blijft toch opvallend dat men zoveel aandacht en inspanning aan de dag legt om uw energiekosten thuis te bevriezen, terwijl uw transportkost veel sneller stijgt en ook zwaarder doorweegt. Ook voor onze bedrijven is de snelle stijging van de energiekosten (lees hun transport) een zorgbarende ontwikkeling.

Hoewel de oplossing om de stijgende kost voor een liter benzine/diesel in de hand te houden (lees te laten dalen) eenvoudig is, zal dit niet snel gebeuren. 

De pijngrens is moeilijk te bepalen voor onze bedrijven en de burgers, maar dat hij bestaat heeft geen twijfel. In Amerika weten politici al veel langer dat energie macht betekent en dat verkiezingen een uitgelezen kans zijn om snel punten te scoren met het voorstellen van een lagere benzineprijs. Toch is dit niet de juiste oplossing daar een hoge energieprijs garant zal staan voor innovatie en energie-efficiëntie. Zonder het te beseffen werkt de overheid mee aan innovatie of in ieder geval de noodzaak eraan door ongemerkt de taksen proberen te verhogen op onze brandstof.

Bepaalde technologische oplossingen worden gewoon haalbaar door een hoge olieprijs zelfs binnen dezelfde oliewinning. Het winnen in Canada van olie uit de zandlagen is een kostbaar proces, maar wordt gerechtvaardigd door de hoge olieprijzen.

Dat duurzame energie een nog hogere olieprijs nodig heeft is al vele malen naar voren gekomen, vanaf een 150 dollar per vat, worden zelfs relatief dure technologieën zoals waterstof (hiermee bedoel ik de kost voor het maken van waterstof via duurzame energieproductie) rendabel. De tegenvallende verkoop van bijvoorbeeld de vooruitstrevende auto Volt/Ampera bewijst ook dat het verschil tussen de meerkost voor een dergelijke wagen ten opzichte van een klassieke diesel nog steeds te groot is.

De elektrische/hybride wagens zijn ook nog relatief duur, maar hebben dan ook heel wat meer technologie onder de motorkap. Vanaf een prijs van € 2,5 per liter benzine/diesel zal deze technologie massaal beginnen doorbreken, gevolgd door waterstofwagens voor de langere afstanden. Dergelijke wagens gaan subsidiëren is geen goede maatregel, maar bijvoorbeeld ervoor zorgen dat de ondersteunende infrastructuur aanwezig is wel. Timing blijft hier belangrijk, maar een vooruitstrevende overheid zou hiervoor kunnen zorgen in samenwerking met de privésector.

Een bijkomend voordeel voor een overheid die samen met de privésector investeert in de toekomst, is dat de gemeenschap zo ook in de toekomst financieel baat kan hebben wanneer deze technologieën gaan doorbreken.