Wat is er een verschil tussen Nederland en België, in Nederland lees je of hoor je bijna nooit iets over onze sector. Niet dat er in Nederland geen problemen zijn met de energiehuishouding gezien het zeer kleine aandeel van duurzame energie in de totale productie maar weinigen leggen er wakker van. Zonder veel schroom gaat men er een aantal grote kolencentrales bouwen die ons milieu de komende vijftig jaar nog zwaarder gaan belasten. Aan de andere kant kan men wel zeggen dat er tenminste zwaar wordt geïnvesteerd. 

In België echter worstelt onze nog op te richten federale regering met het vraagstuk hoe halen we het maximale uit de energiesector en dan meer bepaald uit de afgeschreven kerncentrales. Dat men al in 2003 beslist heeft om deze één voor één te sluiten belet niet dat men zich toch blind staart op de potentiële inkomsten in de vorm van taksen(tot nu toe) of hun varianten. Belangrijker blijft echter de bouw van een echt energiebeleid voor de toekomst die duidelijk maakt hoe wij ons ganse productiepark gaan vervangen, met wat en hoe snel?  

Gezien de huidige groothandelsprijs voor elektriciteit gewoonweg te laag is om grootschalige investeringen op gang te brengen(denk aan de vele geannuleerde of beter gezegd projecten die in de diepvries zijn gezet) moet men een ondersteunend beleid uit stippelen dat niet alleen zozeer gaat over geld of subsidies maar ook over zaken zoals geschikte locaties, in afwachting van eigen productiecapaciteit een stuk virtuele capaciteit ter beschikking krijgen, één vergunningsloket, etc..Ook zal de volgende regering nu eindelijk werk dienen te maken van echt plaats te maken voor nieuwe spelers en geen één speler toelaten die meer dan 20% van de markt bezit.  

Ook dient er eerlijk naar de eindklanten toe gecommuniceerd te worden dat bovenstaande een forse prijsverhoging tot gevolg gaat hebben maar er aan de andere hand ook voor kan zorgen dat onze energiehuishouding verduurzaamd. De kritiek die ik ook al heb ontvangen door te zeggen dat de energieprijs veel te laag is duid op een onbekendheid met onze toekomst en een imagoprobleem van ons product. We kunnen gerust zeggen dat de energiefactuur (gevoelsmatig)vergeleken wordt met de belastingsbrief, boetes en andere zeer onpopulaire kosten. Dat energie ons dagelijks leven aangenaam maakt en leefbaar(beeld je de donkere middeleeuwen maar eens in zonder enige verwarming en veel vocht) voor een jaarlijkse kost tussen de 2000-2500€ is voor niemand blijkbaar een argument. Volgende week is een vakantieweek in België en afgelopen vrijdag was een historisch hoogtepunt voor de luchthaven Brussel(nog nooit vertrokken op één dag zoveel mensen op vakantie) een duidelijk voorbeeld dat we met plezier op één week een zelfde bedrag uitgeven.  

Energie is of beter gezegd wordt een schaars goed dat we tegen een haalbare kost willen blijven gebruiken. Energie is eigenlijk een luxe product maar dan één waar we niet zonder kunnen gezien ons relatief onleefbaar klimaat, vooral de wijze van verwarming is één van de elementen die onze samenleving één van zijn kenmerken geeft ten opzichte van de donkere middeleeuwen. Deze enigszins filosofische stelling verdiend een inhoudelijk debat waar zeker de politici dienen aan deel te nemen want het enige dat hun lijkt bezig te houden is de kost of de opbrengst dezer dagen. Dat wij bijvoorbeeld in België onze elektriciteit zeer veel betalen ten opzichte van enkele buurlanden ligt niet zozeer aan de productiekost of het product(lees de prijs waarvoor leveranciers hun product aan en verkopen op de markt) maar aan alle gereguleerde kosten. Dat twee derde van uw factuur dan nog uit de kost van gas bestaat(en dus niet elektriciteit) wordt bijna nooit vermeld en zo krijg je dus een totaal foutieve beeldvorming.  

Dat de klant uiteindelijk denkt te vinden dat hij door de gemiddelde leverancier wordt afgezet is na al deze beeldvorming normaal. Als klap op de vuurpijl werd deze week ook nog even gemeld dat onze energiefactuur de laatste twee jaar met 20 tot 30% was gestegen en dan werd het stil, zo goed als geen communicatie in het waarom. Eén van de grootste redenen is simpel, twee strenge winters gehad en dus veel gas verbruikt om te verwarmen/verbranden en dus hogere energierekening. Deze nuance aanbrengen is belangrijk en slechts in het belang van de eindklant zodat hij een correct en vooral een volledig beeld moet hebben om ervoor te zorgen dat hij energie waardeert en niet vervloekt. De constante “bashing” van energie gaat ons niet helpen, integendeel wat gaat de bereidheid zijn om mee te gaan investeren in schonere vormen van energie als men nu al overtuigd wordt door dezelfde beleidsmakers dat we teveel betalen? Sector en politiek zouden samen moeten werken aan een investeringspolitiek tegen een kost die aanvaard wordt door de samenleving en dat is nu te weinig het geval.

Deze week riep Kris Peeters op om niet bij de pakken te blijven zitten maar de mouwen op te stropen en aan de slag te gaan om nieuwe industriële activiteiten in Vlaanderen te gaan ontwikkelen. Deze terechte oproep dient nu gevolgd te worden door ideeën en dan de uitvoering daarvan. Eén van de mogelijke industriële pijlers die algemeen als beloftevol wordt aanzien is de duurzame energiemarkt. Als men bijvoorbeeld kijkt naar de mogelijke groei van biomassacentrales die biogas produceren dan zijn de prognoses dat hier een groei van factor 100 mogelijk is. De landbouwsector speelt hierin een cruciale rol daar één van de pijlers voor het maken van biogas energiegewassen zijn. Daar wijzelf ook in de laatste rechte lijn zijn voor de bouw van een dergelijke centrale op basis van energiemaïs hebben we veel kennis opgebouwd hierin en zien wij ook een aanzienlijk potentieel hierin. In Duitsland waar al meer dan 5000 biomassacentrales staan (waarvan meer dan 2000 biogas opwekken) wordt ongeveer 12% van de beschikbare landbouwoppervlakte gebruikt voor energiegewassen. Zo kan men ook direct zien dat hoewel energiegewassen belangrijk zijn voor het opwekken van biogas het een relatief klein deel uitmaakt van de totale teelt van gewassen. Dit is ook van belang natuurlijk om zo de primaire activiteit van landbouw zijnde het produceren van voedsel optimaal te houden. Voor de landbouwers is het telen van energiegewassen gewoon een extra middel om hun landen optimaal te gebruiken en ook zo iets minder afhankelijk te zijn van de grillen van de voedselprijzen op de wereldmarkt. Het huidige ondersteunende beleid van de Vlaamse/Waalse overheid gaat al in de goede richting maar is nog te weinig uitgebreid om deze nieuwe beloftevolle manier om biogas op te wekken grootschalig uit te bouwen. Deze technologie dient zeker de komende jaren nog extra steun te krijgen van de overheid totdat de financiële sector voldoende vertrouwd is met deze nieuwe vorm van duurzame productie. Indien de Vlaamse/Waalse overheid deze potentiële groei gaat ondersteunen dan kan binnen de tien jaar 20-25% van onze gasbehoefte van deze bron komen! Gezien het gas bij onze Nederlandse buren stilaan op geraakt en wij niet al ons gas uit Rusland willen zien komen is dit gewoon een kwestie van goed beleid. Het nieuwe Vlaamse energiebedrijf zou van dit potentieel gebruik moeten maken en hiervan ook één van zijn speerpunten maken.

Afgelopen week was ik via NPG uitgenodigd op de universiteit van Hasselt waar een interessant initiatief van start ging tussen een aantal Vlaamse en Nederlandse regio’s/provincies. Een groep van biomassa specialisten van diverse bedrijven en instellingen gaat er het komende jaar de volgende zaken uitwerken :

Kennis uitwisselen rond biomassastromen en biomassaverwerking, aansturen van biomassaprojecten(via een begeleidingsgroep), het stimuleren en ondersteunen van lokale biomassa-valorisatie en het vormen van een geïntegreerde visie over lokale biomassa-valorisatie. Gezien de achterstand die Vlaanderen(en België) heeft op het vlak van biomassa en zijn gebruik van bijvoorbeeld elektrische productie(in vergelijking met Duitsland, Denemarken en Nederland) lijkt me dit een zeer goed en noodzakelijk initiatief. Zelf merk ik ook dat er veel vraagtekens over biomassa in België bestaan en lijkt me vooral communicatie en informatie ter beschikking stellen hoog nodig. De opkomst was op zich niet slecht maar er was bijvoorbeeld geen één bank aanwezig. De banken die echt graag meer willen leren over deze relatief nieuwe sector(vooral dan met betrekking tot de opwek van groene stroom en vergassing) zouden uitgenodigd moeten worden. Ook andere partijen uit de markt zouden één tot twee keer per jaar voor een presentatie uitgenodigd dienen te worden om de resultaten te bespreken van de diverse werkgroepen en ervaringen uit het buitenland toelichten. Eén van de zaken die mij zijn opgevallen was tijdens een presentatie over energiebewust boeren van dhr. Dieter Cauffman die toevallig in de regio Tongeren(toevallig omdat we daar ook een biomassa gaan bouwen) een overzicht gaf van wat hij aan het onderzoeken is voor de boeren. Uit de meegenomen cijfers blijkt duidelijk dat energiegewassen de komende tien jaar een groei gaan kennen die alle andere biobrandstoffen gaat voorbijsteken. Van de huidige 20 kton(cijfers 2008) is de voorspelde groei fenomenaal naar 2003 kton tegen 2020. Ook het aspect duurzaamheid kwam aan bod maar wat België betreft blijkt het toch een verhaal van beide (1+1 wordt 3) daar de boeren vandaag te weinig alternatieven hebben die voldoende stabiliteit bieden om te telen. Het kunnen telen van energiegewassen geeft hun ook de mogelijkheid om hun gronden beter te benutten (o.a. de 10% braakliggende gronden die sinds vorig jaar ook kunnen gebruikt worden) door meer divers te gaan telen op dezelfde grond. Ook zijn bijvoorbeeld energiemaïs hoogwaardige producten, maar specifiek voor verwerking tot biogas naar groene stroom toe en dus geen onderdeel van de voedselketen (lees er wordt niet verbouwd ten koste van voedsel in ons deel van de wereld) en zorgt deze manier van biobrandstof ook voor een CO2-neutraliteit. Wat niet kan gezegd worden voor het verbranden van hout en/of biomassa-oliën waar toch aanzienlijke lagere rendementen gehaald worden en de uitstoot van CO2 veel hoger is. Een ander belangrijke factor blijft de lokaliteit van de opgewekte biomassa die ervoor zorgt dat het de lokale economie is(lees de lokale boeren) die voornamelijk begunstigde is wat de levering van de biobrandstof en het drastisch beperken van het aantal gereden kilometers met vrachtwagens. Bijvoorbeeld in het geval van de biomassacentrale van Tongeren komt het meeste van de energiemaïs uit een straal rond de centrale van 20km. Ten laatste is het ook belangrijk om de juiste energiemaïs te kiezen want ook hier heb je vele soorten in en kwaliteiten. Het onderzoek dat op dit ogenblik gebeurd gaat dieper in welke soort het beste resultaat geeft op welke ondergrond zodat de boeren deze informatie kunnen omzetten in hun teelt en dus hun opbrengst per hectare. De ondersteuning vanuit de overheid van dergelijke plantaardige biomassastromen is reeds belangrijk vandaag en kan dus in combinatie met meer kennis in de markt ervoor zorgen dat deze sector met factor 100 kan groeien op tien jaar tijd. En dit met een optimale CO2-voetprint!

Vorige week had ik een interview gegeven voor apache, een online journalisten website die meer diepte in interviews brengen en dit in hun eigen tijd bij wijze van spreken. Bram Souffreau die het interview afnam, nam de tijd om een aantal controversiële vragen en stellingen naar voren te brengen. Nu probeer ik zelf toch voldoende zwart en wit te antwoorden zodat men enkele lijnen kan herkennen wat ik wil zeggen. Dat de detailboodschap een stuk genuanceerder is in werkelijkheid verlies je voor een deel, want het zou je naar teveel detail leiden.(hoewel dit eigenlijk toch moet voor een dergelijk economisch en technisch onderwerp). Nu was ik zelf wel verbaast dat in deze spreekwoordelijke komkommertijd het artikel veel reacties losbracht en ik zelfs directe mails kreeg van mensen die mij bedankten. Ook zag ik een aantal reacties die mij tot enige toelichting brengen daar ik het zeker kan waarderen als mensen de tijd nemen om mee te gaan in het denken naar een betere energiemarkt morgen. Eén van de reacties was dat biomassa waanzin zou zijn en hier zou ik enige toelichting in willen geven; biomassa kent vele vormen die stuk voor stuk duurzaam kunnen zijn. Het gebruik van afval(plantaardig) bijvoorbeeld levert een nuttige bijdrage aan het efficiënt gebruik maken van potentiële brandstoffen. Dat wil nog niet zeggen dat alle afval per definitie goed is om te gebruiken. Een ander omstreden voorbeeld is bijvoorbeeld het gebruik van palmolie, dit product dat vooral uit landen komt als Indonesië en Maleisië heeft terecht al voor veel controverse gezorgd daar men er op sommige plaatsen gewoon oerwoud is voor gaan rooien. Dat wil nog niet zeggen dat iedere potentiële voedselbron niet gebruikt zou mogen worden om energie mee te maken zoals sommige stellen, want er is genoeg voedsel voorradig het is alleen slecht verdeeld. Wat bijvoorbeeld een beter voorbeeld kan zijn is het gebruik van plantaardige brandstoffen die lokaal geteeld worden zodat de transportkost tot een minimum beperkt blijft en het ook de lokale landbouw ten goede komt en men ten derde controle kan uitoefenen op de duurzame wijze van teelt. Is biomassa dan de oplossing voor de toekomst als olie op is, nee. Het is wel een deeloplossing als wij betrouwbare energie willen blijven krijgen totdat we een super slim netwerk hebben op Europees vlak dat alle duurzame bronnen van wind, biomassa, zon, wkk, water, etc… met elkaar verbonden heeft en er voldoende voorradig is om alle vraag te dekken. Er moet vooral veel minder energie verbruikt worden en daar wilt zogoed als niemand aan geloven want dit gaat direct luxe kosten! De mens en zijn welvaartsniveau zijn het echte probleem voor ons hoog energieverbruik. Bewijzen daarvan zijn zowat door iedereen gekend en erkend, neem het energieverbruik van de Westerse wereld per kop van de bevolking en kijk naar de rest van de wereld en je weet genoeg. Eén van de reacties ging over de behoefte van een nieuw economisch model dat ervoor zou zorgen dat er een duurzame groei en dus samenleving kan ontstaan, er werd terecht aangehaald dat ik niet met de oplossing kwam aandragen in het artikel. Vermits het artikel over de energiemarkt ging en mij gevraagd werd in enkele woorden een status te geven kon ik daar niet op in gaan. Sowieso is mijn mening niet relevant in deze want het is een mening als een andere. Iedereen kan en moet eigenlijk mee denken en werken aan de oplossing naar een duurzame samenleving met enig behoud van welvaart en kwaliteit van leven. De prijs zal naar mijn mening wel hoog zijn voor iedereen en dat maakt het zo moeilijk, enige voorbeelden die ons allemaal zullen raken.
Vakantie in een duurzame samenleving; vakantie zal mogelijk blijven in een duurzame wereld maar zonder dat dit (extra)energie mag kosten! Even een schets maken van wat dit betekend ten opzichte van het huidig samenlevingsmodel, geen vliegreizen meer voor het plezier, geen buitenverblijven meer in het buitenland, geen shortskies meer, kortom vakantie in eigen land voor de meesten van ons.
Ons huis; verplichting vanuit de overheid dat alle huizen, nieuw of bestaand, vanaf bijvoorbeeld 2025 volledig geïsoleerd zijn. Tot die tijd kan dit met enige ondersteuning van subsidie en aftrek(wat nu het geval is in vele Noordelijke landen) en daarna is het gewoon verplicht. Dit bijvoorbeeld betekent dat nieuwe huizen vanaf bijvoorbeeld 2015 standaard moeten voorzien zijn van decentrale productiemogelijkheden(zaken zoals geïntegreerde zonnetechnologie, micro-wkk, kleine windmolens, grondwarmte, etc.)
Plastic fantastisch: stoppen met het creëren van de al meer dan 1 miljard ton aan plastiek dat op onze aardbol rondzwerft en opleggen dat alleen nog biologisch afbreekbaar materiaal kan en mag gebruikt worden.
Winst en groei : gezien ons huidig economisch model na meer dan twee eeuwen zichzelf in de vernieling aan het rijden is ten koste van onszelf en degene(lees 5 miljard mensen) die nu nog geen welvaart hebben moeten we afstappen van een economie die groeit naar één die duurzaam is en dus niet groeit maar krimpt en herverdeeld. Praktisch wilt dit zeggen dat als je van alle armen in deze wereld vraagt om onze droom op te geven(lees het hebben van een auto, huis, lcd tv en drie vakanties per jaar) dan zul je de rijkdom moeten herverdelen. Dit wil plat zeggen dat we allemaal een deel van onze eigen bezittingen gaan moeten opgeven op relatief korte termijn(de helft bijvoorbeeld) om iedereen mee te krijgen en dit in combinatie met een drastische afname van de wereldbevolking van de geschatte 9 miljard in 2050 naar minder dan 250-500 miljoen.
Zo kunnen we nog heel lang doorgaan maar het zijn fundamentele keuzes die alleen maar werken als je het voorbeeld geeft vanuit de Westerse wereld. Het vrijwillig opgeven van ons huidig model om te kiezen voor een nieuw en dus ongekend model brengt één van de primaire zaken in ons naar boven; angst voor verandering.

Vorige week heb ik weer vele meetings gehad met verschillende marktpartijen in de Benelux die allemaal ambities hebben om hun marktaandeel te laten groeien of het nu in duurzaam is of in aantal klanten. Hoewel er zeker veel interessante gesprekken bij waren voel ik mij enigszins geslagen door onze eigen kleine dagdagelijkse beslommeringen als men aan de andere kant van de oceaan zowat met de grond gelijk is gemaakt. Wat me vooral bijblijft, is de ongelofelijke broosheid van ons bestaan als zoiets als een aardbeving onze maatschappij raakt. Stel eens voor dat België geraakt wordt door een richter 7! Met onze dichte bevolkingsdichtheid en onze zware industrie zou de chaos nog een factor groter zijn, zijn onze installaties berekend op dit soort krachten? Zeggen dat het hier niet kan is niet juist, breuklijnen heb je op vele plaatsen en ook in België. De basisinfrastructuur in een land als het onze is nog belangrijker om op korte termijn te kunnen overleven daar wij geen temperaturen kennen waar je zonder hulpmiddelen in kan overleven. Hoe erg de aardbeving ook is men wordt ten minste nog gespaard van het klimaat(lees koude temperatuur). Een wellicht sarcastische opmerking maar op zo’n momenten moet je wel positief blijven voor wat je nog hebt. De goede initiatieven volgen elkaar nu op, de rijke landen zullen zeker de komende weken hun best doen om hun menselijkheid te laten zien en dat is maar goed ook. Waar men aan voorbijgaat is dat de armoede in Haiti al onbeschrijfelijk groot was en nu zeker nog groter wordt. Nu is het bouwen van steden op of dichtbij breuklijnen niet voor herhaling vatbaar dus zou men wellicht moeten denken aan het verplaatsen van de hoofdstad, anders loopt men het risico om iedere 200 jaar volledig met de grond gelijk gemaakt te worden. Het klinkt drastisch maar het is eigenlijk de enige echte oplossing, dit geldt trouwens voor vele andere steden die op de verkeerde plaats zijn gebouwd. Ook voor hun energiebehoeften zouden we ineens voor duurzame oplossingen kunnen kiezen door gebruik te maken van bijvoorbeeld zonnepanelen op grote schaal(en wind). Energie is trouwens één van de grote problemen op ieder eiland daar alles met de boot moet ingevoerd worden. Macro gezien is het dus eiland verlaten of gebruik maken van duurzame oplossingen. Het klinkt wellicht te eenvoudig daar wij geen betrokken partij zijn maar eigenlijk zouden we alle mensen die op een eiland wonen moeten helpen onder voorwaarde dat ze geholpen willen worden natuurlijk. De verontwaardiging die iedereen nu uit zal snel verstommen maar wellicht biedt dit ook de opportuniteit om echte oplossingen aan te brengen en niet alleen eerste nood hulp.

De show is over, de fans kunnen naar huis, geen bisnummers van onze grote held deze keer. De 50.000 concertgangers kunnen met hun vliegtuigen terug naar af en zijn waarschijnlijk meer dan één illusie armer. Twee jaar zouden ze hier aan gewerkt hebben om een papier van drie bladzijden te schrijven met een deelakkoord dat niet afdwingbaar is. Gelukkig zijn er tal van initiatieven door bedrijven en landen die wel een aantal stappen zetten naar een duurzamere samenleving. Men moet ook niet met de vinger gaan wijzen naar landen als China die uiteindelijk onze fabrieken herbergen en wij zijn maar al te blij met de zondvloed aan goedkope producten die zij produceren. Ook investeren zij al meer in nieuwe duurzame projecten(dan zogenaamde veel meer ontwikkelde landen) en begrijpen zij beter dan wie ook dat hun groei snel aan een plafond zal komen. Het is ook onbegrijpelijk dat men dergelijk conferenties organiseert zonder op voorhand het akkoord al klaar te hebben. Belangrijker blijft volgens mij individuele initiatieven en nieuwe technologische ontwikkelingen. Onze wetenschappers en bedrijven zijn de belangrijkste sleutels in het vinden van werkbare oplossingen. De politiek dient zich te beperken tot het maken van akkoorden gebaseerd op haalbare doelen en niet op sprookjes. Hopelijk zullen de lidstaten dit mislukken niet aangrijpen om ook te gaan wachten om te zien wat de ander doet en vooral veel meer geld gaan vrijmaken voor R&D voor onze wetenschappelijke instellingen. In de geschiedenis zijn er tal van goede(en slechte) voorbeelden van hoe snel de mensheid oplossingen kan ontwerpen. Herinner Dr. Oppenheimer en zijn kornuiten die op minder dan vier jaar de atoombom bouwden en hiermee de oorlog direct tot een einde brachten(met Japan) en President Kennedy die begin jaren zestig besloot om een mens op de maan te zetten en in 1969 stond Armstrong in het zand van de maan.

Gisteren hebben we op verzoek van een Vlaams TV Programma een bezoek gebracht aan een zeer bekende wijk in Nederland(en daarbuiten) en dit in aanloop naar de volgende klimaatconferentie in Kopenhagen.  Deze wijk in een plaats genaamd Culemborg is eigenlijk ontstaan in de jaren negentig naar aanleiding van een visie van een Noorse premier.  Men heeft hier met succes een aantal mogelijke bouwvormen gebruikt om zo zijn ecologische stempel te verlagen.  Buiten het efficiënt omspringen met water wordt hier ook centraal de verwarming geregeld door middel van een warmtepomp centrale, aangevuld met twee gasturbines voor wanneer het bijvoorbeeld heel koud is.  Het water dat gebruikt wordt voor de verwarming wordt eerst voorverwarmd door grondwater dat lokaal voorradig is en wordt opgepompt door het waterbedrijf.  Alle huizen hebben ook zonneboilers en zonnepanelen.   Zo hebben zij een reductie weten te bekomen van 50% op hun energiebehoeften.   Buiten de rechtstreekse kostenbesparing is de reductie in CO2 ook belangrijk en zeker als men dit op grotere schaal zou toepassen.  De meer dan 200 woningen die deel uitmaken van deze ecowijk zijn niet allemaal hetzelfde maar men heeft echt een divers aantal ontwerpen gemaakt.   Eén van de conclusies waarom dit een succesverhaal is geworden is de betrokkenheid van de mensen zelf.  Hoewel men kon opmaken dat het hier niet over een volledige doorsnede van de bevolking gaat kreeg ik helemaal geen wollen sokken gevoel, men kan dit wellicht beter zien als een middenklasse wijk maar dan wel met mensen die bewust met hun omgeving omgaan.  Auto’s staan op een gemeenschappelijke parking en men kan zelfs gezamenlijk investeren in auto’s zodat het aantal voertuigen beperkt wordt.  Het bleek ook dat men van heel de wereld naar deze wijk komt zien en ook vanuit België. Hoewel de toekomst voor slimme wijken/steden er wellicht nog anders zal gaan uitzien bewijzen zij wel dat het vandaag mogelijk is.  Zeker de overheid met zijn grote bouwprojecten(bijvoorbeeld sociale woningbouw) zou uit deze wijk lessen kunnen trekken en beslissen om steeds rekening te houden met de mogelijkheden van duurzaam bouwen.  Simpele zaken zoals alle woningen staan naar het Zuiden gericht(leefruimtes hebben hierdoor aan de juiste kant de grootste ramen), de daken zijn optimaal geïsoleerd, wanneer mogelijk centraal warmte opwekken e.d. zijn eigenlijk vandaag een must voor nieuwe bouwprojecten.  Dat dit in België moeilijker is klopt wel gezien de ouderdom van ons onroerend park maar er wordt toch ook veel nieuw gebouwd.  Wat wij met onze bestaande infrastructuur kunnen doen is deze goed isoleren om mee te beginnen en dit ook verplicht maken, bijvoorbeeld zouden de lokale overheden naast subsidies ook moeten durven zeggen dat na een periode van bijvoorbeeld 15 jaar alle huizen goed geïsoleerd dienen te zijn.  Het enthousiasme van deze inwoners was een welkome afwisseling na een toch wel trieste energieweek voor België. De liberalisering lijkt wel definitief de nek om gewrongen voor een paar zilverstukken. Toch kan er vanuit dit soort lokale initiatieven een nieuwe stroming ontstaan van duurzaam denken en dus ook een innovatie en economische sector op gang komen. De uitzending hiervan zal ergens begin december op Ter Zake Canvas te zien zijn(ergens vlak voor of tijdens de klimaatconferenctie van Kopenhagen)www.eva-lanxmeer.nl