Vorige week werd aangekondigd dat nog nooit zoveel gezinnen in Vlaanderen van leverancier zijn verandert als in 2010. Men kan wel zeggen dat dit is ondanks de slechte liberalisering en ook een teken dat de klanten beter geïnformeerd en georganiseerd zijn en anderzijds ze meer bewust zijn van deze kost. Na zeven jaar keuze beseffen de meeste klanten dat er geen technische risico’s verbonden zijn aan welke leverancier je ook kiest. Wilt dit zeggen dat de liberalisering dan een succes is, nee niet echt want de marktopening blijft klein en de kleinere spelers heel kwetsbaar.  De crisis sinds 2008 heeft ons wat tijd gekocht maar de fundamentele zwakten zijn er nog steeds in de marktwerking, als morgen de energieprijs terug stijgt(groothandelsprijs) naar midden 2008 niveau dan gaan de kleinere spelers terug in de rode cijfers gaan.  Het uitblijven van een liberalisering op het vlak van productie in de elektriciteitsmarkt is één van de oorzaken van deze kwetsbaarheid.  De aangekondigde investeringen van Nuon en Essent die daarna gewoon de diepvries in zijn gegaan geven een andere indicatie, hoewel de waarheid dient te zeggen dat er ook andere redenen zijn dan alleen maar een slechte marktwerking om een investering te annuleren (Nuon ging een 400MW gascentrale bouwen in Seneffe en Essent in Genk).  Bijvoorbeeld de deze week door Vattenfall aangekondigde afschrijving op een deel van het overgenomen Nuon ter waarde van 500 miljoen € lijkt me ook geen slechte reden om investeringen te schrappen.  Men mag trouwens verwachten dat Vattenfall in 2012 nog wel meer zal afschrijven op zijn aankoop van Nuon (de Goodwill die betaald is geworden voor de aankoop van Nuon zal eerder naar de 1 tot 2 miljard € kunnen gaan).
De meer dan 200 fusies en overnames in de energiesector sinds de zogenaamde start van de liberalisering in Europa zijn voor een deel gewoon een slechte zaak voor dezelfde liberalisering.  Nu pleit ik niet voor een explosie van spelers maar het is wel belangrijk dat iedere nationale markt een minimum van vier tot vijf evenwaardige spelers heeft (qua grootte dus dit wil zeggen geen partijen boven de 25% totale marktaandeel in productie en klanten).  In België hadden we historisch niet veel spelers (lees eigenlijk één tot anderhalf) dus dient men in dit soort markten eerder de dominante marktpartij veel kleiner te maken maar in Nederland bijvoorbeeld waren er in 2001-2002 nog meer dan 25 regionale spelers en vandaag zijn er nog een handvol over waarvan slechts twee van enige grootte (lees Eneco en Delta).  Europa dient een halt toe te roepen aan de escalatie van fusies en overnames want deze dienen in eerste instantie niet het belang van de liberalisering maar logisch gezien het creëren van aandeelhouderswaarde (op zich geen enkel probleem mee als een markt goed functioneert maar vandaag kan men dit in Europa moeilijk zeggen).
Het blijft echter een bemoedigend signaal dat de klanten van leverancier blijven veranderen ondanks al de marktgebreken, de groepsaankoop in Antwerpen waar 30.000 gezinnen op in gingen is ook een goed voorbeeld dat mits begeleiding grote groepen hiervoor te activeren zijn. In een debat waar ik zondagmorgen heb aan deelgenomen op ATV gaf ook Europees parlementariër Dirk Sterckx toe dat de liberalisering tot nu toe dode letter is gebleken en dat er nu echt moet gehandeld worden.  Eén van de eerste pijlers zou nu moeten zijn om een sterke Europese regelgever in het leven te roepen gevolgd door volledig autonome nationale regelgevers met ruime bevoegdheden.  Deze regelgevers dienen dan aan het parlement rechtstreeks jaarlijks te rapporteren (aan bijvoorbeeld de energiecommissie) zodat deze onafhankelijkheid ook 100% gewaarborgd blijft.  Wat mij wel opvalt is dat om de zes maanden de vraag voor een betere liberalisering opborrelt om dan weer te verdwijnen.  Dit komt vooral door toevalligheden omdat de media lucht krijgen van gedupeerde klanten en hierdoor het structureel probleem opnieuw aan de kaak stellen, zowat alle politici zijn het trouwens eens dat er dringend werk moet gemaakt worden van een echte goed functionerende markt en het is dan ook opvallend dat men er vervolgens alles aan doet om het status quo te behouden.

Dat we in 2010 het warmste jaar hebben meegemaakt was voor velen geen echte verrassing gezien de tendens van de laatste twintig jaar van steeds warmere temperaturen. Wat wellicht enigszins minder zichtbaar is geweest is dat we ook merkelijk minder wind hebben gehad als normaal, dan vooral wind die bruikbaar is voor onze windmolens. De daling in 2010 van 20 tot 25% betekent dus ook eenzelfde daling in de inkomsten voor dat jaar en nu hoor je ineens niemand zeggen dat dit toch ook een risico is voor de investeerder.  De zogenaamde oversubsidiering waar vorige week nog aandacht werd aan besteed (net zoals de laatste maanden) houdt helemaal geen rekening met dergelijke risico’s voor zon en wind. Dus een jaar met veel minder wind of zon bijvoorbeeld wilt zeggen trek je plan en verwacht vooral geen extra ondersteuning. Als zo’n jaar bijvoorbeeld gebeurd in je eerste drie tot vijf werkingsjaren kan je dus gelijk je reserves gaan aanboren of extra kapitaal in je project steken waardoor het rendement zakt.  Een goed subsidiebeleid werkt binnen een bepaald kader (zoals een certificaat met een gegarandeerde minimum waarde) maar de overheid zou ook in moeilijke jaren een extra buffer aan subsidie moeten voorzien zodat de stabiliteit van het systeem gegarandeerd blijft.  Waarom? Simpel, wil je de investeringen op een stabiel hoog niveau houden dan is voorspelbaarheid van het grootste belang. Als je kijkt naar de paar molens die er in Vlaanderen zijn bijgekomen in 2010 en dus betekenen dat de objectieven gesteld vanuit de Vlaamse regering nooit gaan gehaald worden dan weet je genoeg.  Degene die roepen dat de subsidies te hoog zijn spreken vooral uit hun eigen belang (alle begrip voor) maar houden geen rekening met de realiteit. De resultaten die dit weekend nog in de Tijd werden beschreven zijn gewoon bedroevend. De ontwikkeling van wind op land blijft toch met horten en stoten gaan.  De lange ontwikkelingstijd van gemakkelijk drie tot vijf jaar zijn geheel voor eigen rekening en dit zonder enige garanties op resultaat. Dit voortraject dient normaal gezien mee genomen te worden in de rendementsberekening van het Vlaams/Waals subsidiebeleid. Dat het feed-in systeem voor zon in Vlaanderen niet houdbaar was, is duidelijk maar alles over één kam scheren is gewoon boerenbedrog. Ook op het vlak van de ontwikkeling van nieuwe decentrale biogascentrales lopen we mijlen achter en het is juist deze vorm van duurzame energie-opwek die het meeste aandacht verdient gezien zijn extra complexiteit.  Het verwachte succes van offshore windmolenparken de komende jaren en het gewezen succes van zon bewijzen dat het kan, en nu zou de Vlaamse/Waalse overheid een extra inspanning moeten doen en dit samen met de privésector om vele nieuwe biogascentrales te bouwen die vooral lokaal hun energie dienen te leveren.  Hier dient zich weer een ander obstakel aan, namelijk het kunnen distribueren van deze opgewekte lokale groene elektriciteit of gas. Zelfs als je centrale in een industriepark staat en met steun van de lokale overheid er gevraagd om de lokale bedrijven van deze groene energie te voorzien dat kan dit vaak nog niet. De duurzame gedachte dat lokaal opgewekte energie goed is, wordt tegengehouden door de huidige regelgeving betreffende het “natuurlijke” monopolie van de netwerkbedrijven. Zelf ben ik trouwens absoluut voorstander om dit monopolie in stand te houden (op voorwaarde dat de regelgevers de macht en de controlemiddelen hebben om ervoor te zorgen dat er met een gereguleerde marge gewerkt wordt zodat we zo weinig mogelijk betalen) waar dit nuttig is maar aan de andere kant duurzame concepten de kans te geven zich te bewijzen. De directe aansluiting lokaal geeft op termijn ook betrouwbaardere publieke netwerken daar men eigenlijk een dubbele aansluiting heeft op twee verschillende energiebronnen (zogenaamde redundantie). Ben benieuwd of er de komende maanden op de diverse kabinetten nu eens echt werk gaat gemaakt worden van een consistent energiebeleid?

Sinds Kerstmis was mijn blog op onderhoud(lees aanval van hackers) en daarom heb ik ineens drie nieuwe stukjes geschreven over diverse onderwerpen, het eerste stuk gaat over iets anders dan energie namelijk Telenet en zijn natuurlijk monopolie.  Het laatste stukje gaat over de aanval op ons groene stroom subsidiesysteem.

Met interesse heb ik het artikel deze week in Trends gelezen betreffende het systeem van groenestroomcertificaten en de stelling dat deze onbetaalbaar zou worden.  Er wordt tevens gesproken over het zogenaamde feed-in tarief dat als mogelijk beter alternatief zou gelden en vooral goedkoper zou zijn.  Deze toch wat gekleurde stelling dient wellicht toch wat extra toelichting;
Zonder al te veel in detail te willen gaan zou ik toch enkele zaken willen meegeven voor eventueel toekomstige artikels over deze vorm van subsidie en de al dan niet foute keuzes die hierin gemaakt worden.
-          Als men de rendementen bekijkt van bijvoorbeeld zonneprojecten in België versus Duitsland dan liggen deze slechts iets hoger (6-7% (Duitsland) t.o.v. 8-9% (Vlaanderen) op eigen vermogen voor financiering)
-         Windprojecten : het zogenaamde “feed-in” subsidiesysteem voor wind (in o.a. Duitsland) versus ons certificatensysteem is qua totaalkost inderdaad ook iets duurder maar men vergeet erbij te rekenen dat de ontwikkelingskost veel hoger is in België daar de omvang van de parken veel kleiner is (gemiddeld windmolenpark is in België drie tot vijf molens, in Duitsland een veelvoud.
-         Biomassa: theoretische rendementen liggen in België hoger als in Duitsland / Nederland (8 versus 12%), maar probleem in België is dat de projecten zeer moeilijk te financieren zijn (weinig ervaring bij de banken en slechte media door voorbeelden zoals Thenergo die met beursgeld te dure aankopen hebben gedaan van bestaande projecten), ook is het potentieel aan biomassaprojecten in België veel kleiner gezien de bevolkingsdichtheid (men heeft ruimte nodig hiervoor)
-         Stabiliteit : kijkende naar landen die het zogenaamde “feed-in” tarief hebben dan kan men niet anders dan concluderen dat dit systeem niet stabiel en niet transparant is (lees de verbruiker ziet de echte kost niet want deze wordt meegenomen in het distributietarief, een beetje zoals voor zonnepanelensubsidie in Vlaanderen ook het geval is met het bekende gevolg dat we nu meemaken, namelijk het afschaffen van subsidie voor zonneprojecten in Vlaanderen).
Algemeen denk ik dat het positief is dat Nederland naar een vergelijkbaar systeem gaat zoals België / Vlaanderen en dat hier ook noodzaak voor is gezien de geringe omvang van deze twee landen.  In het artikel wordt ook geschreven dat iedereen het erover eens is dat de subsidies moeten worden afgebouwd (dit is trouwens veel te kort door de bocht), zolang dat dit echter wel gebaseerd is op realistische aannames zodat investeerders stabiliteit en coherentie zien in het systeem.  De laatste acht jaar heeft ons certificatensysteem bewezen dat het stabiel is en dit als enige systeem in Europa!  Dat bepaalde organisaties deze kost via certificaten liever zien verdwijnen uit hun factuur kan ik begrijpen maar de kost verleggen naar de netwerkbeheerder met het feed-in systeem is dan geen oplossing (kijk zelf naar onze zonnepanelensubsidie die ook betaald word door de netbeheerders en nu dus wordt afgebouwd met een snelheid die totaal geen rekening houdt met de specifieke investeringen die nodig zijn om de industrie verder te laten groeien)
Als ik Nederland neem als zogenaamd voorbeeld dan val ik al helemaal van mijn stoel daar ik vaak praat met mijn collega’s daar en er gewoon geen systeem is, voor zon had je vorig jaar 1 kans op 100 om subsidie te krijgen (soort “First come, First serve”-verhaal gecombineerd met loterij).  Men wijzigt ieder jaar de subsidies voor de diverse technologieën zodat niemand nog zekerheid heeft dat wanneer hij eindelijk een vergunning heeft, hij/zij zelfs niet weet welke subsidie er op dat moment zal zijn. U begrijpt dat men zo projecten moeilijk kan ontwikkelen. Een complete Wild West die als voorbeeld wordt genomen, begrijpen wie begrijpen kan. Eén positief punt kan ik uit de aangekondigde maatregelen in Nederland wel meenemen en dat is dat ze ook innovatie willen bevorderen en alleen op dat punt vindt de kritiek over het Belgisch systeem terecht. Men moet inderdaad een deel van de subsidie voorzien voor innovatie zodat ook nieuwe technologieën voldoende ondersteuning krijgen.
Ten laatste heeft het Belgisch certificatensysteem ook een groot voordeel dat de energie apart verkocht kan worden in België t.o.v. Nederland of Duitsland daar de energie dan onder andere lokaal (lees op de site waar de energie wordt opgewekt) kan verkocht worden en ook gebruikt worden om apart als leverancier in de markt te verkopen, een feed-in systeem betekent dat je eigenlijk niks zelf nog beheert van de energiestromen en je eigenlijk dus een financieel product beheert in plaats van een energieproductiebedrijf/leveranciersbedrijf.
De beste garantie voor het afbouwen van de subsidie is dat de energieprijs fors gaat stijgen (hierdoor gaat het verbruik ook fors afnemen en dat is uiteindelijk de enige echt duurzame gedachte) maar ik weet niet zeker of men hier dan gelukkig mee gaat zijn?

Deze week kwam minister Ingrid Lieten op radio 1 en zij sprak tevens enige woorden over het initiatief van de Vlaamse regering om de energiesector extra te stimuleren met een injectie van 200 miljoen euro. Zij sprak vooral tegen dat dit nieuwe initiatief de bedoeling zou hebben meer concurrentie in de markt te brengen, maar meer duurzame doelstellingen heeft. Deze iets wat vage omschrijving lijkt mij eerder te wijzen op het nog moeten invullen van de visie en missie van het toekomstige bedrijf. Ze sprak onder andere over isolatie, toevallig een onderwerp waar haar collega Freya ook verantwoordelijk voor is en waar ze met budget problemen kampen, en over het ondersteunen van lokale duurzame productie. Persoonlijk denk ik dat men inderdaad moet kiezen uit één van de 2020-doelstellingen, 20% minder uitstoot, 20% minder energieverbruik en 20% duurzame elektriciteitsproductie. Het relatief bescheiden budget van 200 miljoen euro vergt zeker focus, maar het lijkt me teveel van het goede dat ook zij zich op isolatie gaat gooien net zoals haar collega Minister voor energie Freya van den Bossche. Zoals ik al eerder heb aangegeven zou men in ieder geval moeten proberen om samen met de privésector hefbomen te creëren met dit geld zodat men meer middelen gaat krijgen. Voor iedere euro die de Vlaamse overheid van de 200 miljoen euro zou investeren dient de privésector er één naast te leggen.  Verder kan men dit bedrag gemakkelijk verhogen naar 2 miljard euro als men ook gebruik gaat maken van externe financiering (lees lenen bij de banken).
Ook zou men toch een bepaald bedrag moeten voorzien voor innovatie binnen het duurzame gebruik zodat men niet alleen betreden paden gaat bewerken. Het is heel goed dat we onze daken isoleren of zonneboilers op onze daken installeren maar men moet ook nieuwe zaken ondersteunen. Bijvoorbeeld het stimuleren van het testen van kleine windmolens voor huishoudelijk gebruik, het kunnen opslaan van lokaal opgewekte duurzame energie (door zon of wind) door middel van waterstof (d.m.v. brandstofcel), etc.…  Het slimme netwerk en zijn decentrale productie vergt vooral veel testen naar de ideale mix van technologieën. Hier heeft de overheid een kans om ons land wederom bij de top te brengen daar het relatief goedkoop is om zaken te testen in een land als België/Vlaanderen door onze enorme bevolkingsdichtheid.
Ook zou ik de minister adviseren om met haar Nederlandse collega te gaan spreken (minister Verhaegen) om te kijken of we de krachten op bepaalde testgebieden niet kunnen bundelen zodat er weer een extra hefboom ontstaat.  Als bijkomend voordeel zie ik hier de relatieve vergelijkbaarheid van beide landen qua bevolkingsdichtheid en het gebrek aan natuurlijke duurzame productiebronnen. De Benelux kan het best zijn krachten verenigen gezien de beperkte grote van de zijn individuele landen.

You must be the change you wish to see the World”
Mahatma Gandhi

Een sector die mij nog steeds na aan het hart legt is de telecom sector.  Na de rampzalige beslissing van een aantal Europese landen ruwweg tien jaar geleden om de sector met schulden te beladen met als gevolgd honderdduizenden ontslagen(hiermee doel ik op de zogenaamde 3G/UMTS veilingen die op een paar maanden tijd een slordige 100 miljard € uit de Europese telecom had gehaald en hierdoor vielen vooral massa ontslagen bij de diverse fabrikanten als Ericsson, Motorola, Lucent, Alcatel, etc.. die zagen dat hun klanten stopten met investeringen te doen daar ze allemaal met schulden werden beladen).  De zogenaamde Internetbubbel die nog geen twee jaar later volgde(eind 2000/2001) gaf de finale nekslag voor deze toch wel snel groeiende en innovatieve sector.  Wanneer ik praat met vele van mijn oude collega’s(tot eind 2001/begin 2002 heb ikzelf een elf jaar in deze sector gewerkt) bevestigen zij ook voor een groot deel mijn conclusie dat de dynamiek uit de sector is gegaan sinds toen. De sector wordt grotendeels geleid door de zogenaamde “numbercrunchers” met als gevolg dat innovatie op een laag pitje staat en hun marktaandeel in nieuwe markten zo goed als nul is ondanks hun uitstekende vertrekpositie(hiermee bedoel ik dat de voormalige staats telecom bedrijven zich langs links en rechts ingehaald zien door nieuwe bedrijven als google, Facebook, bedrijven die online applicaties ontwikkelen en dergelijke). Zowel de historische spelers(als Belgacom, KPN, BT, etc…) als de kabelbedrijven(zoals Telenet) blijven hun zogenaamde tikkenmachine draaien, het factureren per minuut/seconde of per byte blijft hun voornaamste(lees zowat hun enige) inkomstenbron en deze wordt dan ook vakkundig afgeschermd.  Het initiatief van de Belgische regelgevende autoriteiten is dan ook zeer positief om bijvoorbeeld de kabelbedrijven zoals Telenet te dwingen hun netwerk ook voor concurrenten open te stellen.  Het natuurlijk monopolie van Telenet op de oude tv kabel houdt geen steek, zelfs niet als je de investeringen erbij neemt die ze hebben gedaan om het netwerk tweeweg geschikt te maken, en de tarieven bewijzen dit ook.  Het gezapige tariefbeleid van Telenet en Belgacom is zo mooi op elkaar afgestemd dat er toch sprake is van meer dan enige toevalligheid. Het argument van Telenet dat België dit als eerste zou doen is naast de kwestie daar in de meeste landen er geen kabel is bij de mensen thuis of toch veel minder. Alleen in de Benelux waar de bevolkingsdichtheid zeer hoog is en de landen zeer dicht bekabeld zijn(en de investering per meter dus veel beter is dan bijvoorbeeld een land als Frankrijk) is er in ieder huis zowat een kabelaansluiting. Ondanks de relatief lage investering per hoofd van de bevolking slagen we er wel in om de hoogste tarieven te hebben voor een Internetaansluiting(per geïnvesteerde meter) en dit wijst gewoon op te weinig concurrentie. Ook als je kijkt naar de brutomarges die dit soort bedrijven maakt(met een soort monopolie/oligopolie) van boven de 30-35%(sommige boven de 40%) dan wijst dit op een zogenaamd monopolie marge.  Daar ikzelf veel in Nederland ben en daar ook verblijf heb ik zowel een Belgisch als Nederland Internet/kabel pakket(hetzelfde), Telenet is dubbel zo duur als Ziggo(nl) met voor mij geen enkel kwalitatief verschil(integendeel).