Deze week werden we nogmaals geconfronteerd met het feit dat onze energieprijs op de hoogte staat van Cyprus en Ierland(lees de hoogste van Europa). Twee eilanden waar iedereen natuurlijk weet dat de energievoorziening voor relatief kleine eilanden vele malen duurder is dan bij ons.  Er is al veel geschreven over het gebrek aan concurrentie als de grote schuldige en dat is waar, maar slechts ten dele.  Als overheid moet je ook het voorbeeld geven en ten tweede krachtdadig optreden om de markten te dwingen competitief te zijn.  Dat onze netwerktarieven belachelijk hoog zijn weten we nu wel stilaan, dat we niet genieten van lage elektriciteitsprijzen ondanks de afgeschreven productiecentrales weten we ook al.  Allemaal duidelijk aanwijsbare redenen waarom onze energieprijs in de top zit van Europa.  Daar ikzelf in twee landen werk en woon kan ik echter ook vaststellen dat het probleem breder is.  Onze nutsvoorzieningen zijn algemeen fors hoger, of het nu elektriciteit, gas, internet of mobiel(en vast) bellen is we zitten in de top.  Is de enige reden dat er te weinig concurrentie is, neen!  Als ik bijvoorbeeld mobiel bellen neem en ik vergelijk met Nederland dan zijn daar zeker niet meer aanbieders, de aanbieders die er zijn proberen wel een echte concurrentie op gang te houden.  Men begrijpt bij de beleidsmakers blijkbaar niet dat regelgeving ook ondersteunend moet zijn om de concurrentie te verzekeren en niet alleen te kijken naar het aantal aanbieders.  Zorg er bijvoorbeeld voor dat de aanbieders met gelijke wapens kunnen strijden.  In België bijvoorbeeld is Base vijf jaar later moeten beginnen dan de anderen, hiermee zorg je automatisch voor marktverstoring.  Als een dergelijke partij dan op de markt komt moet je deze beschermen(en helpen) om snel een evenwaardig marktaandeel te krijgen in alle marktsegmenten(zakelijk en privé).  In de energiemarkt is eigenlijk dezelfde fout gemaakt, men heeft de markt op een bepaalde open verklaard en vervolgens de nieuwkomers aan hun lot overgelaten. Is het te laat? Nee, dat is het nooit maar men zal de regelgevers meer slagkracht moeten geven en wellicht ook nieuw bloed moeten injecteren.  Bij de federale regulator in telecom, zijnde het BIPT, gaat men nu kiezen voor een nieuw management, hopelijk vergeet men niet ook meer bevoegdheden mee te geven zodat men een aantal nieuwe krachtlijnen kan invoeren.  Eén daarvan moet eigenlijk zijn dat het kabelnetwerk van o.a. Telenet aan derden moet worden opengesteld.  Als ik zie dat mijn Internetabonnement in Nederland de helft kost en de snelheid niet merkbaar anders is dan is meer concurrentie hier echt dringend.  In onze energiemarkt zijn er geen korte termijn oplossingen meer, men zal terug naar het tekenbord moeten en ervoor zorgen dat alle nieuwe investeringen in productie door nieuwe marktpartijen gebeuren en tegelijkertijd deze beschermen tegen de dominante marktpartij(en)(met hun afgeschreven centrales)

Deze week was ik aanwezig op een seminarie georganizeerd door het dagblad NRC in Amsterdam.  De aanleiding voor mij om daar aanwezig te zijn naast het ontmoeten van collega’s was de spreekbeurt van dhr. Hermann Scheer.  Deze is sinds 1980 Duits parlementslid maar vooral gekend als groot voorvechter van duurzame energie en meer bepaald om zonne-energie. Hij heeft in Duitsland toch in een aantal jaren iets bereikt met zijn 100.000 daken met zonnepanelen.  Hij geldt dan ook als één van de voorbeelden voor vele nieuwe politici die zich een groen imago willen aanmeten.  Met veel interesse heb ik geluisterd maar al na enkele minuten was ik enigszins teleurgesteld om het niveau van zijn betoog.  Hij bleef de hele tijd maar kappen op de grote energiebedrijven als de vleesgeworden satans van deze wereld.  Buiten het feit dat hij verdienstelijk in de verf zette dat deze oude bedrijven zwaar op de rem gaan staan als het gaat om de bevordering van duurzame energie was zijn betoog te simpel en gaf het te weinig oplossingen.  Enkele zijn me bijgebleven, als je een subsidiesysteem installeert zoals in Duitsland moet je op voorhand geen “cap” inbouwen, dat wil zeggen dat je een mechanisme bouwt dat een sector niet beperkt en in theorie de mogelijkheid laat om naar 100% groene stroom productie te gaan.  De dynamiek die hierdoor is ontstaan in Duitsland betekenen niet alleen honderdduizenden nieuwe banen maar ook de realisatie van veel groene stroom productie die Duitsland naar de top in Europa heeft gebracht.  Hopelijk luistert bijvoorbeeld minister van der Hoeven van Nederland(en de ministers van energie in België) goed naar zijn raad want dat is hard nodig.  De nieuwe subsidiemaatregelen voor 2009 in Nederland voor bijvoorbeeld zonne-energie waren in minder dan twee weken op!!  Hoe kun je dit als beleidsmaker bedenken, je zorgt toch voor minstens moeilijk te halen doelen en niet naar het stilvallen van een nieuwe industrie na twee weken.  In België is het trouwens niet veel beter daar men ook hier jaarlijkse percentages heeft die men wil bereiken met als resultaat dat er ook nooit beter zal worden gedaan.  In Wallonië bijvoorbeeld zou men beter kunnen doen als men de ambities wat hoger zou stellen.  Nu blijf ik zelf het Belgische systeem met certificaten per opgewekte Mwh beter vinden dan een zogenaamd “feed-in” tarief op voorwaarde dat heel Europa de certificaten zou hanteren als basis zodat je deze over de grenzen hen binnen Europa zou kunnen uitwisselen(beetje zoals CO2).  Een gemiste kans als je het mij vraagt om als Europa onze doelstellingen hoger te zetten en een dynamiek te creëren(wedren tussen de verschillende lidstaten) zodat de economische impact van deze sector op dit moment één van de motors zou zijn om onze economie terug leven in te blazen.

Wat al een aantal keren in de media is gekomen wordt steeds duidelijker. Het beleid aangaande het “vergroenen” van onze diesel komt maar niet van de grond.  Waar de meeste naburige landen geen problemen hebben om ervoor te zorgen dat in ieder geval een deeltje van onze diesel milieuvriendelijker wordt blijven wij ter plaatse.  Er zijn nochtans nieuwe fabrieken gebouwd en dus grote investeringen om het doel te halen, waar schort het dan?  Het uitvoeren van het beleid blijft eigenlijk op dit punt achterwege en niemand zegt waarom.  Wellicht weet niemand het antwoord en dat maakt het nog zorgwekkender, het kan best zijn dat niemand tegen is maar er gewoon niet genoeg aandacht aan besteed wordt door de verantwoordelijke minister(s).  Het idee om dan de nieuwe industrie in België maar een nieuwe wending te geven door de biofuel te gaan verbranden en er elektriciteit van te maken is te waarderen.  Men moet echter wel onderzoeken of de efficiëntie van dergelijke motoren voldoende goed is in verhouding met waar ze origineel voor bedoeld zijn.  Anderzijds vind ik ook dat men niet zo snel moet afwijken en dat de nieuwe sector met zijn investeerders de beleidsverantwoordelijken moet dwingen om een standpunt in te nemen. We hebben het “voordeel” dat er verkiezingen in aantocht zijn en men wellicht gevoelig is voor de argumenten van deze nieuwe industrie. De fragiele groene stroom markt en zijn subsidiering nu gaan overspoelen met deze nieuwe bron zonder onderzoek zou geen daad zijn van goed bestuur en zelfs andere investeringen op de helling zetten.

Deze week is het duidelijk geworden wat al lang duidelijk was, namelijk de verkoop van de resterende aandelen van de gemeenten in Distrigas.  De hoge koers van Distrigas is in de gegeven markt een buitenkans en was tegelijkertijd ook een risico.  Het aandeel had gewoon niet veel opwaarts potentieel meer gezien de huidige marktpositie van Distrigas.  Het feit dat ENI het bedrijf heeft overgenomen en niet meer eigendom is van Suez/GDF zal in ieder geval op termijn het gevolg hebben dat het marktaandeel zal afnemen.  Dat hoeft trouwens niet dramatisch te zijn want de markt zal blijven groeien.  Hopelijk zullen de gemeenten naast het verhogen van hun aandeel in Fluxys ook een groot deel opnieuw reserveren/investeren om in de energiesector te blijven. Dit kan in investeringen in nieuwe slimme netwerken of in duurzame vormen van productie. Ook is het goed dat de gemeenten zich terugtrekken uit Distrigas om een andere reden, de activiteiten van Distrigas behoren tot het vrije markt gedeelte en daar horen gemeenten eigenlijk niet meer thuis. De  waardedaling die de gemeenten in Dexia en andere bedrijven waar zij aandeelhouder in zijn heeft het laatste duwtje in de goede richting gegeven.
Verder was dit weekend ook in alle kranten de resultaten van Suez/GDF te lezen van vorig jaar en deze waren ronduit schitterend te noemen. Historisch zelfs en dit jaar moeilijk te evenaren, daarom was het grappig om bijna in hetzelfde artikel te lezen dat de Belgische staat Electrabel de das om doet. Hoewel ik het eens ben met Dhr. Mestrallet dat de huidige extra’s die betaald moeten worden , zijnde dit jaar 500 miljoen Euro, niet gefundeerd zijn en dus aanvechtbaar is de grondreden niet verkeerd.  Suez/GDF en de ganse sector hebben wel het recht om te weten waar de staat naartoe wilt met de Belgische energiemarkt de komende twintig jaar.  Het ontbreken van een visie en bijbehorende strategie legt een enorme hypotheek op onze energiehuishouding. De grote vraagstukken zullen in het najaar wel op tafel komen maar de vraag is of ze ook beantwoord gaan worden op de juiste manier. Hopelijk op een andere manier dan de vroegere Pax Elektrica akkoorden want deze hebben niet gewerkt en hadden zeer weinig inhoud. De wens van dhr. Mestrallet om even alleen met de premier samen te zitten lijkt me niet de oplossing voor hun probleem. Ook Suez/GDF moeten kunnen toegeven dat het afsluiten van akkoorden afgesloten achter gesloten deuren geen garanties geven voor een duidelijk beleid. Dit komt natuurlijk ook omdat deze akkoorden werden opgesteld in de geest van een korte termijn visie, zijnde afkopen van dominantie posities met kleine toegevingen. Voor Suez/GDF en alle marktspelers zou het veel beter zijn om een sector akkoord af te sluiten met de regering waarin de krijtlijnen voor de komende twintig jaar worden vastgelegd zodat we zeker zijn dat België massale investeringen gaat aantrekken.

Deze week was het duidelijk rustiger maar had ik toch een aantal ontmoetingen in Brussel met beleidsverantwoordelijken.  Ondanks de vakantie stonden er iedere dag nog genoeg files richting Brussel en lijkt de crisis toch relatief voor de meerderheid van de mensen.  Nochtans hebben de grootschalige windmolenparken op zee het steeds moeilijker om hun projecten te financieren.  Dit komt dan vooral omdat tot voor kort deze projecten met heel veel vreemd vermogen werden gefinancierd(lees geld lenen bij de bank).  Minstens 80% met uitschieters tot 90% lenen is één ding maar het risico profiel van dergelijke projecten doet banken nu twijfelen.  Voor een deel is dit ook terecht daar er ook meer risico’s zijn met het bouwen van windmolens op zee.  Zelf werk ik al sinds midden 2007 samen met Dong, de Deense energiemaatschappij, en zij hebben in de wereld het meeste ervaring met windmolens op zee.  En deze ervaring is niet onverdeeld positief, vooral de onderhoudskosten werden fenomenaal onderschat, het kwam er zowat op neer dat na zes à zeven jaar de hele windmolen moet vervangen worden.  Eén van de simpele constateringen was gewoon dat de windmolens vandaag gemaakt zijn voor op land te gebruiken.  Althans toch voor kort, de vooral slechte ervaringen op zee, of eigenlijk langs het strand want echt diep in zee staan de windmolens nog niet, worden natuurlijk gebruikt om de windmolens aan te passen.  Maar het blijft voor mij toch wat dweilen met de kraan open want een ontwerp dat niet gemaakt is voor iets zal bijna nooit kwalitatief op hetzelfde niveau staan als een ontwerp gemaakt voor zijn doel.  Ook de kostprijs van de huidige windmolens op zee voor de Belgische kust is fenomenaal te noemen.  Het prijskaartje gaat vlot tot vijf keer zo hoog als een windmolen op land.  Met inbegrip van de kosten van het aanpassen van het netwerk om een aansluiting 40 km op zee te voorzien.  De eerste zes molens van C-power hebben meer dan 5 miljoen Euro per MW gekost en de overige dertig die er nog zouden gaan komen zijn slechts iets goedkoper op papier.  Of deze er nog gaan komen is nog niet zeker daar ook zij hun financiering nog niet rond hebben.  De banken willen wellicht nog wel lenen maar men moet er zelf meer geld in steken.  Voor dergelijke hoge risico projecten zal men wellicht tot 25%/30% eigen vermogen moeten voorzien en daar is geen rekening mee gehouden.  Zelf denk ik dat het goed is dat men de kapitaalsstructuren sterk genoeg houdt voor dergelijke risico projecten.  Is de kostprijs van dergelijke energie dan te hoog? Niet als je het bekijkt vanuit innovatie en ontwikkeling. Niemand durft vandaag te zeggen wat de energiebron van de toekomst zal zijn en kan men dit dan ook zien als leergeld. Zonder subsidie(zware) zal dit niet lukken maar dat was vroeger met kernenergie ook het geval. De kostprijs van energie uit windmolens op zee is wel zeer hoog als men ook bedenkt dat deze molens wellicht een 3000-3500 uren per jaar efficiënt werken(de rest van de tijd is er geen of te weinig wind of teveel wind en staan de molens dus stil).  Als men dit dan gaat vergelijken met onze huidige productie middelen uit fossiele brandstof(inclusief kernenergie) dan wordt de opgewekte energie nog duurder daar deze centrales meer dan 8000 uren per jaar werken.  Als men dit in aanmerking neemt dan loopt het verschil op tot een factor maal 10!  Is dit dan erg, wellicht niet als men de maatschappelijke kost voor het milieu in aanmerking neemt.  De voetafdruk van de mens op de aarde is zo groot dat we er aan dit tempo meer dan drie nodig hebben(planeten). De vraag is wel of onze economie en samenleving kan en bereid is om voor hun energie in de toekomst drie tot vijf keer zoveel te gaan betalen(rekening houdend met optimalisering en schaalgrootte kan de kost van maal tien wel naar drie tot vijf keer de huidige energieprijs gebracht worden).  De politici roepen ja maar doen nee want als men kijkt naar de huidige problemen van de windmolenparken op zich dan zijn de budgetten gewoon niet beschikbaar(lees als behoefte aan meer subsidies wegens kredietcrisis).  Niet hier maar ook niet in Amerika waar de sector ook te kennen geeft dat ondanks de wil van Obama er dit jaar ook minder projecten zullen gerealiseerd worden.  Dit komt ook omdat er geen gedetailleerd investeringsplan is gemaakt door de verschillende staten voor de komende tien jaar.  Aan de huidige snelheid of beter gezegd de huidige vertraging zullen de objectieven van 2020 zeker niet gehaald worden.