In het kader van de studie ‘back to the future’ had ik deze week weer enkele gesprekken. Eén daarvan was met een Europees energiebedrijf dat zelf ook ambities heeft om in België productie te bouwen.  Zij gaan in ieder geval voortvarend te start daar ze al aan zaken denken zoals vergunningen en dergelijke op een moment dat de regering nog moet beslissen hoe de toekomstige fuelmix(lees welke soorten elektriciteitsproductie willen wij in België en hoeveel van wat) er gaat uit zien.  De “raad van wijzen” die vorige week door minister Magnette is aangekondigd gaat zich hier de komende 7 tot 10 maanden over buigen.  Nu weet iedereen wel dat er al voldoende studies voorradig zijn maar de verkiezingen van juni 2009 zijn een behoorlijk obstakel om beslissingen te nemen over ons energiebeleid.  Nu is dit niet eigen aan België, want als ik zie hoe besluiteloos de Nederlandse regering omgaat met hun energiebeleid door te beslissen niet te beslissen, en alles naar de volgende regering te duwen dan doen wij het niet slechter. Wat belangrijker is dat zelfs grote energiebedrijven niet immuun blijken te zijn voor de huidige kredietcrisis. Als men bijvoorbeeld 5000 MW baseload wilt bouwen op dit ogenblik dan heeft men hier al snel 5 tot 8 miljard(+eigen vermogen) vanuit de financiële markt voor nodig(dan denk ik nog niet aan kernenergie maar gas of kolencentrales). Ook is het voor geen enkele partij in België mogelijk om te zeggen ik bouw 1000 of 2000 MW baseload zonder dat men ook andere activiteiten heeft zoals een klantenportfolio zodat men deze energie ook nodig heeft in de lokale markt.  Anders is men al snel aangewezen op het zoeken van een partner(lees dominant) om de geproduceerde stroom af te nemen. Mijn pleidooi om toekomstige baseload productie in consortium te bouwen en met een actieve(lees stimulerende) rol van de overheid wordt dan ook door velen begrepen als een verantwoorde weg naar een goede marktwerking met voldoende eigen productie. We dienen te wachten tot na de verkiezingen van volgend jaar om te zien welke beslissingen de regering(en) gaat(n) nemen om ervoor te zorgen dat er een goed investeringsklimaat komt voor nieuwe baseload productie in België.  Afgelopen vrijdag sprak ik ook met een energie expert uit de Vlaamse regering die scherp samenvatte dat België tien jaar geleden 10% overschot had qua productie en dat we nu een tekort hebben van 10% en hierdoor veel moeten importeren. Volgens hem zijn de huidige cijfers over minstens 4000MW nieuwe baseload al achterhaald en hebben we meer nodig om de toekomstige vraag aan te kunnen zoals de opkomst van de elektrische wagen en airconditioning. Wat dat betreft zijn er ook nog nieuwe investeringen in het netwerk nodig want een wereld waar wagens zich laten opladen kan ons netwerk gewoonweg vandaag niet aan. Verder zei de man ook nog dat hij het toch opmerkzaam vindt dat van de acht “wijzen” die gekozen zijn er vier over hun eigen werk moeten gaan oordelen(lees vier professoren die in het recente verleden hebben meegewerkt aan studies die als basis worden gebruikt voor hun advies van morgen). Neemt niet weg dat het spreken over een actievere rol  voor de overheid volgens mij noodzakelijk is gezien het achterblijven van de investeringen in productie en netwerk en de marktliberalisering sinds enkele jaren volledig op slot zit. Zelf zie ik ook mogelijkheden in PPS constructies(lees privaat publieke samen werkingen) om zo de nodige miljarden investeringen op gang te brengen. Hoewel ik begrijp dat sommige zeggen dat dit haaks staat op de liberaliseringgolf die Europa gekend heeft de laatste vijftien jaar moeten we ook durven erkennen dat markten vanuit een monopolie in het begin moeten opengebroken worden door een actieve overheid om zo nieuwe partijen de nodige ademruimte te geven. De bankcrisis bewijst ook dat een gebrek aan regulering en controle nefaste gevolgen kunnen hebben, voor een startende liberalisering geldt dit dubbel.  Deze regering heeft gezegd dat zij een sterke federale regulator wilt bouwen, nu rest alleen nog de Aktie.

Eind deze week werd duidelijk dat na de drastische stijging van de nettarieven(in België) dit jaar met meer dan 20% we ons volgend jaar nog aan een extra stijging van 15% kunnen verwachten.  Dat de CREG grotendeels vleugellam is gemaakt door de diverse regeringen en door de rechthebbende macht ligt eigenlijk aan de oorzaak van deze stijgingen.  Maar wat is de oorsprong?  Men vergeet al te snel dat de kostenstructuur van de netbedrijven juist de oorzaak zijn van onze te hoge nettarieven.  Een aantal jaren geleden is men akkoord gegaan met de kostenstructuur van deze bedrijven vanuit de verschillende overheden(lees kosten uit het commerciële gedeelte zijn overgebracht naar het publieke gedeelte namelijk bij de netbedrijven, bijvoorbeeld de pensioenlast bij deze bedrijven is opgepompt)  Ondanks dit jammerlijk gebeuren kan men toch stellen dat de marges bij de netbedrijven nog steeds zeer hoog zijn.(lees veel hoger dan in het commerciële gebeuren)  Dit is trouwens niet alleen in België maar ook in Nederland het geval.  De netbedrijven zijn eigenlijk voor een deel niets anders dan gemeentelijke en provinciale taksen/heffingen/belastingen.  Daar de directe belastingsdruk al gigantisch hoog is wordt men heel creatief daar men nog steeds meer geld nodig heeft om het publiek orgaan te kunnen blijven betalen(ook door de toekomstige pensioenkost lees vergrijzing die bij het publieke bedrijf nog zwaarder doorweegt)
Wat mij ook opvalt is het verschil in kosten ten opzichte van Nederland bijvoorbeeld, daar ikzelf ook in Nederland klant ben van een energiebedrijf kan ik goed het verschil zien met België.  In België betaal ik een 240€ per maand aan Essent wat voor de helft bestaat uit netkosten/heffingen/taksen.  Als ik naar mijn maandelijkse facturen(in Nederland) zie( 2 x 14€ voor gas en elek netwerkkosten/taksen/heffingen) dan betaal ik voor de commodity(gas en elek produkt kost exclusief netwerkkosten/taksen en heffingen)108€.  Als men deze twee vergelijkt dan betalen we in Vlaanderen(Antwerpen) twee keer zoveel voor netkosten/taksen/heffingen(percentueel).  Dit verschil is zo groot dat er ergens een verklaring moet zijn anders dan demografie of geografie!?   Denk dat het tijd is voor een nieuwe studie die bijvoorbeeld vergelijkbare regio’s met elkaar vergelijkt, bijvoorbeeld Belgisch met Nederlands Limburg(dan is trouwens Nederlands Limburg nog in het nadeel door de geografische eigenschappen(lees de “Dutch Mountains”)), daarnaast Nederlands Brabant met de provincie Antwerpen en ten laatste Zeeuws Vlaanderen met Oost Vlaanderen(dan is België trouwens weer in het voordeel daar de bevolkingsdichtheid in Antwerpen en Oost-Vlaanderen veel hoger is dan de twee gekozen Nederlandse gebieden en is dus de investering sneller terugverdiend in België).  De uitslag is voor mij al duidelijk maar ik denk dat het noodzakelijk is dat we voor eens en altijd duidelijk maken dat onze netbedrijven enorme marges genereren.  Belangrijker is echter dat het geld goed wordt aangewend om klaar te zijn voor de toekomst die vergt dat het netwerk hiervoor klaar is, zaken zoals decentrale opwek en slimme meters zijn een uitgelezen kans voor de netbedrijven om te bewijzen dat ze innovatief kunnen zijn ondanks dat ze een natuurlijk monopolie hebben.  Wellicht kan minister Quickenborne hiervoor de middelen laten vrijmaken zodat we de juiste informatie hebben alvorens te beslissen of deze prijsstijgingen correct zijn of gewoon verdoken belastingen.
Er dient ook een audit te gebeuren van de laatste tien jaar zodat men kan zien wat er vroeger gebeurd is toen de dominante marktpartij zijn kosten is gaan transfereren naar de netbedrijven(een deel).

Deze week hebben we allemaal kunnen horen/zien dat het eerste offshore windmolenmark financiële problemen heeft om verder te kunnen groeien.  De kostprijs voor de eerste zes molens was meer dan 150 miljoen Euro en voor de overige dertig is er nog iets meer dan 500 miljoen Euro nodig.  De maatschappelijke kost voor deze prestigieuze projecten mag er zijn.  De subsidiestromen zijn noodzakelijk om dit te kunnen uitvoeren maar ik denk dat het wijs zou zijn om dit te zien als een project in ontwikkeling(R&D) alvorens we nog meer van deze parken gaan bouwen.  Anders dan wat de projectmanager van dit project zegt is de kost voor de burger hoog en een veelvoud van 10€ per burger(er wordt veel met cijfers gegooid in een soort marketing manier om de echte kost te verbergen).  Positief is wel dat ons land zijn nek uitsteekt(innovatie) en we binnen tien jaar zullen weten of deze methode van ver in zee bouwen maatschappelijk/technisch/economisch verantwoord is.  De concessies die nu in snel tempo worden weggegeven zijn volgens mij een slecht idee, één gezien voorgaande zijn ze vandaag niet te financieren(door de bankproblemen o.a.), ten tweede dient men eerst de ervaring af te wachten met het eerste park, ten derde zijn de partijen die meedoen om deze concessies te bekomen niet allemaal in staat om ze te financieren(lees jonge en kleine bedrijven die alleen meedoen en daarna hopen een deel of heel het project met winst verder te verkopen) en ten vierde omdat de procedure zelf rammelt aan alle kanten.  Hopelijk zal de CREG kijken naar de individuele bedrijven die meedoen en deze doorlichten om te kijken of ze wel kredietwaardig genoeg zijn en de kennis in huis hebben voor dit soort gigantische projecten.  Het idee van C-power om dan maar geld te krijgen uit het Synatom fonds is lachwekkend en ook een heel slecht idee.  Dat de staat het project moet helpen kan nog van belang zijn voor de industrie in het kader van ervaring opdoen maar dan zou men een apart fonds moeten oprichten voor nieuwe investeringen in ons productiepark.  Alle nieuwe productieprojecten(grootschalig) hebben vandaag ondersteuning nodig daar de banken geen (volledige)oplossing kunnen bieden.  Het lijkt me een beter idee om met de winsten uit onze kernenergie centrales dit fonds te voeden(met een eventuele vergoeding van de eigenaar van deze centrales wanneer ze langer open zouden blijven, lees licentie kost), zo investeren we in nieuwe productie(grijs of groen) met geld betaald door de burger in het verleden.

Deze week was ik op uitnodiging van de Nederlandse netwerkbedrijven spreker op hun congres in Apeldoorn.  Dat deze sector andere vraagstukken heeft dan het deel dat geliberaliseerd is lijkt logisch.  Het woord dat je hier meer hoort is de noodzaak voor innovatie.  Er werd natuurlijk gesproken over buzz woorden zoals “smart grid” maar ook over de richting waar deze sector naar toe moet.  Wat mij ook opviel was de besluiteloosheid, de sector heeft behoefte aan sturing vanuit de overheid daar alles met deze wordt doorgerekend.  Er was ook iemand van de overheid die begon met zeggen dat hij in eigen naam sprak, wat vooral naar boven kwam was de wens om nu niks te beslissen en te kijken wat anderen(lees andere landen) doen met hun netwerkontwikkeling.  Dit beloofd niet veel goeds voor de Nederlandse netwerkbedrijven als ze het woord innovatie gebruiken, innovatie is volgens mij toch iets waar je actie voor moet nemen en je nek uitsteken om zaken te proberen en dan niet als laatste maar als eerste.  De tegenstelling met de presentatie van Wubbo Ockels kon niet groter zijn, hij sprak over zijn idee van de toekomst met hoofdzakelijk energie van de zon en openbare bussen die tevens werkten op zonne-energie.  Wat het slimme meter vraagstuk betreft zal het zeker nog enkele jaren duren voordat er definitief een doorbraak komt daar men hier ook wilt afwachten wat de “ideale” meter wordt(lees standaard).  Wat betreft decentrale opwek en de toekomstige noodzaak tot een stabiel subsidie regime voor de ontwikkeling van groene stroom productie in Nederland waren er ook nog geen duidelijke antwoorden en zal het wachten zijn op duidelijke krachtlijnen vanuit Den Haag.  Leuk was wel de ontwikkeling van een elektrische Lotus door Essent(dhr. André Postma) waar zeker toekomst in zit.

Ook deze week heb ik met een aantal collega’s uit de industrie en politiek gesproken over de bevindingen van de studie die door BDO en Lydian op mijn verzoek werd uitgevoerd.  Wat terug blijft komen is het besef dat er noodzaak is voor een masterplan die antwoorden kan bieden voor de noodzakelijke investeringen in nieuwe productie.  Jammer genoeg is onze energiebehoefte niet gelijk aan de wens om het klimaat te ontlasten.  De komende 20 tot 40 jaar zullen de globale energiebehoeften nog met 30 tot 50% stijgen en zal men fossiele brandstoffen blijven gebruiken(tot ze op zijn).  Dit heeft ook te maken met de kost van de brandstof in verhouding met het ontwikkelen van nieuwe brandstoffen.  We zien nu al dat de huidige crisis de objectieven van Europa op losse schroeven zet.  Ook mensen zoals de voormalige CEO van Shell durven nu harder te roepen wat er gaat gebeuren.  Men zal toch scenario’s moeten uitwerken waar enerzijds de uitstoot te hoog blijft versus de ontwikkeling van een duurzame toekomst.  Indien we de industrie, de burger en het klimaat willen belasten met de zoektocht naar een “schone” energiebron dan zal de staat zijn rol moeten opnemen en de huidige winsten van de energiesector moeten reserveren voor onderzoek in de toekomst(lees de winsten niet alleen gebruiken om budgetten te laten kloppen).  Daar we in België ons ganse productiepark moeten vernieuwen de komende twintig/dertig jaar is hiervoor veel geld nodig, zeker als men CO2 neutrale centrales wilt die de prijs van de output behoorlijk zullen opdrijven. 
Ook in mijn gesprekken met de financiële sector merk je dat de omslag naar duurzame, kleinschalige en decentrale productie nog aangepaste financiële producten vereisen. Het uitblijven van een uniform subsidiesysteem op Europees vlak is een echte hinderpaal voor een ambitieus beleid.
Het Belgisch subsidiesysteem is en kan een voorbeeld zijn voor andere landen zoals Nederland waar de ontwikkeling van nieuwe groene stroom productie achterblijft.  De bevoegde minister Van der Hoeven moet nu snel werk maken van een stabiel beleid anders zal de industrie zijn rug toekeren.  Ook voor België is dit heel belangrijk daar Nederland één van de natuurlijke partners kunnen zijn om systemen uit te wissen zoals het certificaten systeem.  Het is eigenlijk een raadsel waarom dit nog niet is gebeurd.

In mijn gesprekken met collega’s en beleidsmakers uit onze industrie deze week bleek de titel van onze recente studie blijkbaar in de smaak te vallen.  Zowel in Nederland als in België spreken mensen van de “goede” oude tijd waarin alle productie was ondergebracht in één productiebedrijf.  De energie werd zo verdeeld aan de verschillende nutsbedrijven en men streefde naar een optimaal productiepark.  Niet toevallig waren België en in mindere mate Nederland toen ook exportlanden en stonden ze dus sterk in hun onafhankelijkheid van derden(lees buitenland).
Nu maak ik hier geen pleidooi voor het terugkeren naar die tijd maar probeer ik deze toe te passen op de tijd van nu.  Zowel België als Nederland heeft en dreigt nog grotere tekorten te krijgen in elektriciteitsproductie. 
Een tweede bezorgdheid is de leeftijd van ons productiepark dat bij de oudste in Europa kan gerekend worden.  Een energiebedrijf stelde het zo dat ze graag een ruil zouden willen doen met bijvoorbeeld Belgische productie maar dat deze zo oud is dat dit bijna niet mogelijk is.
Deze twee factoren betekenen dat het de hoogste tijd word om nu eindelijk werk te maken van een energie masterplan en gelukkig zijn er tekenen dat dit ook gaat gebeuren.  Hoewel ik ook sommige politieke verantwoordelijken hoor zeggen dat een zogenaamde “black out” de zaken wel zou helpen bespoedigen.
Een probleem blijft de dominantie van Suez/GDF die ervoor zorgt dat er geen gebalanceerde marktwerking kan komen in de Benelux.  De oplossing of beter gezegd de oplossingen bestaan uit een veelvoud van maatregelen die in de eerste plaats nieuwe investeringen aanmoedigen voor nieuwe marktpartijen.  Tevens zou de nieuwe grootschalige productie het juiste regelgevende kader moeten krijgen zodat de capaciteit uit deze centrales gedeeld wordt tussen verschillende producenten.  Dit heeft trouwens als voordeel dat ook de risico’s gedeeld worden.  De huidige (krediet)crisis zorgt er in ieder geval voor dat er meer nagedacht wordt wat de beste oplossingen zijn voor een goede maar verantwoorde marktwerking.