Deze week had ik een aantal interessante gesprekken met leidinggevende mensen in de binnen- en buitenlandse energiesector. Ook onze sector is niet helemaal ongevoelig voor de huidige kredietcrisis en dit vooral voor grootschalige nieuwe productie. Geld lenen op lange termijn wordt wellicht toch iets duurder ook al zakt de intrestvoet op korte termijn. De fundamentele uitdagingen voor onze sector blijven wel dezelfde, voor België(ook voor Nederland) geldt dat we meer en nieuwe elektriciteitsproductie moeten bouwen en het is duidelijk dat alleen gascentrales en grote windmolenparken niet voldoende zullen zijn. We hebben in de Benelux ook “baseload” centrales nodig(lees centrales die geschikt zijn om constant stroom te leveren tegen de meest competitieve prijs) en juist deze blijven achter. Hiervoor zal de politiek in de Benelux eerder vroeg dan laat een beslissing moeten nemen, de Nederlandse regering heeft al gezegd dat ze deze termijn geen beslissing meer nemen betreffende nieuwe kerncentrales(en zogenaamde “clean coal” centrales) maar dat is niet meer dan rookgordijnen trekken. Iedereen weet dat deze er zullen komen daar we jammer genoeg (nog) geen betere alternatieven zijn, de bouw van gascentrales is vooral geschikt om piekstromen op te vangen, bijvoorbeeld wanneer er geen wind is kunnen gascentrales relatief snel worden ingezet maar deze stroom is wel zeer duur en dient eigenlijk gesubsidieerd te worden. Eigenlijk zouden toekomstige uitbaters van grootschalige windmolenparken in zee ook moeten verplicht worden om te investeren in reservecapaciteit waardoor ze toch stroom op het netwerk kunnen zetten als er geen wind is.  Met de huidige tekorten die we al hebben op het vlak van elektriciteitsproductie gaan we steeds sneller naar een zogenaamde “black out”. Op zich zal een eventuele totale duisternis(voor een korte tijd) direct tot gevolg hebben dat de politiek dit snel zal willen oplossen, kijk maar naar de huidige bankproblemen en de snelle aanpak door de verschillende staten. De reactie deze week van de directeur van SPE was een beetje doorzichtig daar hij zei dat de regering nieuwe investeringen in gevaar aan het brengen is door hun beslissing om de afgeschreven kerncentrales te belasten.  Daar SPE deze mee moet betalen is het toch wel wat goedkoop om dan dit als argument te gaan gebruiken en vooral niet correct. Het bouwen van een grote gascentrale hangt af van andere belangrijkere factoren zoals marktbehoeften, geschikte locatie vinden, bevoorrading, eigen behoeften en gascentrales zijn relatief goedkoop om te bouwen. Of gas nog een goede bron is om massaal te gebruiken voor elektriciteitscentrales is voor mij alles behalve zeker. Gas is een schaars goed geworden, één we hebben het niet in België, in Holland zijn de gasvoorraden binnen vijftien à twintig jaar ook op, de geschatte voorraden in de wereld zouden nog goed zijn voor veertig jaar en gas heeft een hogere kostprijs om elektriciteit te produceren.  De regering kan trouwens het best de gelden uit de afgeschreven kerncentrales maximaliseren en een deel ervan terug stoppen in de sector zodat er voldoende nieuwe productie wordt gebouwd.

Deze regering heeft besloten om zijn begroting in evenwicht te brengen met een afroming van de winsten op onze afgeschreven kernenergie productie.  Een op zich begrijpelijke reactie en een beetje in samenhang met de vroeger besproken mottenballentaks van Bart Martens. Ook toen heb ik gezegd dat deze maatregel te kort door de bocht is daar hij niks doet voor een betere marktwerking en lagere tarieven.  Dat de eigenaar, oud monopolist en huidig dominante marktpartij Suez/GDF hier op zal reageren staat vast, als privé bedrijf gaan ze niks gratis willen weggeven en daar heb ik juridisch wel begrip voor.  In het verleden zijn vorige regeringen akkoord gegaan met het afschrijven van de centrales in 20 jaar in plaats van 40 jaar en dit ten koste van zijn burgers die dus de eerste 20 jaar teveel voor hun elektriciteit hebben betaald. Men zal moeten gaan naar een totale oplossing van ons productiepark en de toekomstige mix van productie. Naast gas, kolen en duurzame vormen van productie zal kernenergie een deel uitmaken van onze productie en zal men volgend jaar na de verkiezingen duidelijkheid moeten geven zodat de energiemarkt weet waar zij moet in investeren en kan men wellicht ook de staatskas vullen met het eventueel langer openblijven van de kerncentrales. Indien deze 20 jaar langer zouden openblijven dan zou de staat hier 20 tot 40 miljard € opbrengsten kunnen uithalen.

Dat minister Magnette werd teruggefloten door zijn collega ministers inzake een prijsblokkering voor de elektriciteitsprijs is op zich een goede zaak gezien de argumenten die ik in mijn vorig artikel heb aangehaald.  De aanval van de dominante marktpartij is dat veel minder, de zogenaamde koersduik van hun aandeel was volgens hun volledig de schuld van de minister.  Zonder dit in twijfel te trekken geloof ik dat men hier een loopje neemt met de waarheid of in ieder geval de praktijk.  Dat een maximum prijs zou betekenen dat de winst onder druk zou te komen staan is gewoon niet waar.  Dit hangt af van onder andere externe factoren zoals de grondstoffenprijzen.  Als men kijkt naar de balansen van Spaanse bedrijven als Iberderola, Endasa of het Franse staatsbedrijf EDF dan kan men toch moeilijk zeggen dat zij het moeilijk hebben in een markt waar al lang met plafonds gewerkt wordt.  Het tegendeel is waar, de winsten van bijvoorbeeld EDF zijn zeer hoog mede dankzij hun groot aandeel in kernenergie productie.  Meer zelfs de Spaanse energiebedrijven met hun waterkracht, gas, kolen en kerncentrales boeken zeer grote winsten.  Ook al kan het zo zijn dat de markten zenuwachtig reageren op een dergelijke mededeling heeft dit op hun winsten in tweede instantie eerder een positief effect.  Voor de concurrentie zijn geplafonneerde tarieven gelijk aan een doodsteek of vertrek uit een land.

Deze week is het spookidee weer opgedoken van de prijsblokkering van de elektriciteitsprijs.  Op zich vanuit de overheid een lovenswaardig theoretisch idee om de consument te beschermen tegen de forse prijsstijgingen van de laatste tijd.  Dat deze voor elektriciteit voor meer dan de helft onterecht is dat weten wel al(lees de elektriciteitsprijs(groothandel) wordt gebaseerd op het duurste deel van de productie zijnde de gascentrales, ten dele heeft de koppeling van de Frans, Belgisch en Nederlandse elektriciteitsbeurs dit ook in de hand gewerkt)
Zover de theorie en het opnieuw opduiken van de wens om de prijs te plafonneren(zogenaamde “cap pricing”), de praktijk leert echter dat dit vooral in het belang is van de dominante marktpartijen en dat dit de marktwerking voor nieuwe spelers ook enorm verstoort.  Sinds de Irak oorlog in 2003 weten de nieuwe spelers in Spanje en Frankrijk wat dat is, leven met “capped” prijzen.  Voor deze landen wilt dit zeggen dat de consument nu een lagere prijs betaald voor zijn elektriciteit dan de aankoopprijs op de beurs(lees groothandel).  De nieuwe spelers zijn zogoed als op sterven na dood.  In Frankrijk heeft de zowat enige nationale nieuwkomer Poweo alleen kunnen overleven door ingrijpen van de staat die hun als een soort goodwill eigen productie(deels virtueel) en/of korting op de groothandelsprijs heeft gegeven. 
Een tweede reden waarom het kunstmatig laag houden van de prijs slecht is dat dit onzekerheid geeft naar de toekomst toe, voor nieuwe investeringen heb je een bepaald prijsniveau nodig dat natuurlijk boven de kostprijs moet leggen.  Investeringen in nieuwe productie(lees ook efficiëntere methoden) worden hierdoor uitgesteld en dus zorgt deze maatregel ter bescherming van de consument in een verdere veroudering van een al oud productiepark.  Deze maatregel zorgt dus voor een grotere vervuiling en dus een verdere achterstand op de Kyoto doelstellingen.
In een vrije markt kan men voor de consumenten geen aparte prijs geven terwijl onze bedrijven meer moeten betalen.  Het nationaliseren van het leveren van stroom aan het consumentensegment is de enige andere optie, tegenwoordig trouwens het mirakelwoord wordt blijkbaar.  Daar dit voor onze sector onwaarschijnlijk is kan men dus veel beter meer concurrentie introduceren als beste garantie voor een scherpe prijs.
Als laatste bedenking zou ik de beleidsmakers zich ook bewust willen laten worden dat men in onze sector slechts processen kan laten verbeteren door het ganse systeem aan te pakken en niet één stuk eruit te nemen, ieder deel van de keten(of dit nu netwerk, metering, productie, groothandel, levering, gas, e.d.) heeft invloed op elkaar en zal men er steeds zorgvuldig naar moeten kijken wat de impact kan zijn van een maatregel op de hele energiewaardeketen.

In zijn zoektocht naar geld heeft de Belgische regering de knop doorgehakt en alvast 250 miljoen € kerntaks in de begroting opgenomen.  Op het eerste zicht een terechte maatregel daar u en ik de kerncentrales eigenlijk betaald heb of lees beter teveel betaald hebben(deze zijn versneld afgeschreven op een moment dat er nog een monopolie was, trouwens met goedkeuring van de toenmalige regering(en)).
Toch denk ik dat deze maatregel nefast zal werken voor de verdere ontplooiing van marktwerking en nieuwe investeringen.  De voormalige monopolist en huidig dominante marktpartij(en) Suez-GDF(en SPE) stelt zich terecht defensief op daar zij nu geviseerd worden zonder dat hier een beleid achter zit.  Simpele vraag, waar wilt men naar toe met energie(en kernenergie) in België?  Dat een partij zoals Suez-GDF te dominant is, en dat dit niet goed is voor België weet iedereen stilaan wel maar dat wilt niet zeggen dat zij niet belangrijk kunnen blijven als investeerder in ons land. Dat hun marktaandeel niet meer dan 35% zou mogen bedragen binnen tien tot vijftien jaar is ook duidelijk maar ook zij hebben behoefte en recht op duidelijkheid wat betreft de mogelijkheden voor hen als bedrijf in België. Dat er zwaar moet geïnvesteerd worden in nieuwe productie weet iedereen wel, zowat gans ons productiepark moet vervangen worden en dit gaat tussen de 30 à 50 miljard Euro kosten(hangt af van technologie keuze en snelheid, bedrag dat rekening houdt met investeringen tussen nu en 2040). Erger vind ik eigenlijk nog dat er studies beschikbaar zijn die aantonen dat de kerncentrales goed zijn voor minstens 30 miljard winst over een periode van 15 jaar(als de regering bv zou beslissen om de kerncentrales 15 jaar langer open te houden) en dat deze hefboom dus ideaal zou zijn om het nodige geld te hebben om deze investeringen dus te kunnen doen en België weer op het voorplan te brengen qua energievoorziening!

Buiten een slordige 15 miljard € per jaar die het gas uit hoofdzakelijk Slochteren oplevert ziet de toekomst er voor Nederland als mogelijk hubland ook niet slecht uit.  Dat ze in Nederland nog voor ongeveer 20 jaar(lees minimaal 300 miljard €) gas hebben belet niet dat ze zich aan het voorbereiden zijn aan een leven na gas(bel).  Getuige hier enige visie van een land dat begrijpt dat hier een kans ligt daar er een geweldige kennis en infrastructuur aanwezig is.  Zelfs vandaag al kopen ze belangen in bijvoorbeeld Duitsland om deze toekomstige belangen te kunnen waarmaken.  Net zoals België heeft Nederland een goede ligging in West-Europa van waaruit gas kan geëxporteerd worden naar omringende landen.  Dat deze landen niet van de minste zijn weten we wel, Engeland, Duitsland, Frankrijk en de Nordic landen verbruiken veel en steeds meer gas.  De voorsprong die we in België nog hebben als doorvoerland naar bijvoorbeeld Engeland toe wordt echt bedreigd door de acties van de Nederlandse regering en de bedrijven die gasbelangen hebben.  Zelfs vandaag al is de minister van Economische Zaken Maria van der Hoeven op promotoer in landen zoals Qatar en Saudi-Arabië om de toekomst van Nederland als hubland veilig te stellen.  Volgens mij loopt België hier een echt risico om voorbij gestoken te worden als belangrijk gas(opslag en doorvoer)land daar ik hier dit soort initiatieven gewoon niet zie.  Het ontbreken van een dergelijke visie die weliswaar vanuit een overheid wordt opgestart is dodelijk en de uitslag is op voorhand bekend, Nederland 1 België 0.

De studie waar een bekend accountancy kantoor en advocatenkantoor hebben aan gewerkt is klaar.  Veel detail en toch ook een aantal opvallende conclusies.  Zo is onder andere opgevallen dat nieuwe investeringen in productie op dit ogenblik ongekend snel stijgen.  Maandelijks wordt een investering tot 1,5% duurder.  U moet zich inbeelden dat op een investering van bijvoorbeeld 1 miljard Euro één maand uitstel al snel 15 miljoen € kost!  Een ander opvallende conclusie is toch ook dat de CO2 kost nog dramatisch zal stijgen tot meer dan 60€ per ton tegen 2035-2040.  Buiten het feit dat elektriciteit duurder wordt ziet men ook dat het aantal nieuwe investeringen te langzaam op gang komt.  Hierdoor dreigen een aantal landen wel heel afhankelijk te worden van import.  Een andere bevinding is dat gas als grondstof toch wel een onzekere toekomst is voor iemand die in een nieuwe centrale investeert, sommigen spreken dat de levensduur van een gascentrale nu ongeveer gelijk loopt met de nog gekende reserves in de wereld.  Hierop kan men zich de vraag stellen of investeringen in gascentrales nog wel zinvol zijn en we gas niet beter als schaars product gaan behandelen en alleen nog maar gebruiken voor kritische toepassingen?  Verder is de huidige kredietcrisis ook niet echt aan het helpen op een moment dat er zwaar moet geïnvesteerd worden.  Geluk bij een ongeluk is dat onze energiesector hier sterke troeven heeft door zijn onmisbaar karakter en sterke balansen(van de energiebedrijven).  Lenen zal op korte termijn wel duurder worden wat dan ook zijn effect zal hebben op de KWh prijs van de eindgebruiker.
De komende weken en maanden zal ik met binnen- en buitenlandse beleidsmakers praten over deze studie en de impact hiervan meten op hun reactie en nog belangrijker hun slagkracht.