Afgelopen woensdag werden de drie kandidaten op de shortlist van Suez bekend gemaakt.  De namen op deze shortlist hielden geen enkele verrassing in en bevestigen de gebieden waar Suez een stragische interesse in heeft.  Toevallig had ik de gelegenheid om deze week met een aantal verantwoordelijken te spreken van diverse energiebedrijven en ook met de politieke verantwoordelijken.  De politiek begreep de keuze van een buitenlands privé bedrijf maar dat dit niet direct in het belang is van België.  Dat de naam EDF erbij stond hadden we eerder al kunnen lezen als wens van president Sarkozy.  Dat de Fransen de hele Belgische energiehuishouding in handen willen houden is ook geen echte verrassing.  Daar Suez nu eerst langs Europa moet om goedkeuring te krijgen voor deze shortlist ben ik benieuwd wat zij ervan zullen vinden.  Persoonlijk denk ik niet dat de Commissie bezwaar kan maken tegen EDF ook al zou dat logischer wijs wel moeten.  De Franse staat die morgen de referentie aandeelhouder is  in zowel EDF als Suez/GDF kan eigenlijk geen kandidaat zijn of ten minste is er toch sprake van conflicterende belangen.  De keuze voor ENI is wellicht vanuit het oogpunt van Suez interessant daar zij meer activiteit wensen te ontplooien in Italië.  De synergieen met België zijn dan weer veel minder voor de hand liggend,  ENI is vandaag nog niet aktief in België en licht te ver af om een directe connectie te kunnen hebben.  Ook kan men zich de vraag stellen dat een kleine “gas” markt als de Belgische ooit van strategisch belang zal zijn voor partijen als EON, ENI of EDF.  Vergeleken de volumes in hun thuisland is het belang van ons land heel klein en dus lopen we het gevaar tweederangs te worden beschouwd.  Dat de andere partijen die hebben geboden de strijd niet zullen opgeven lijkt mij ook duidelijk.  Sowieso kan Publigas nog een heel belangrijke rol gaan spelen daar zij een voorkooprecht hebben op de Suez aandelen als aandeelhouder.  Hier zou de Belgische regering zijn gewicht in de schaal kunnen gooien door ervoor te zorgen gekozen wordt in het lands belang in combinatie met een marktconforme prijs.

Deze week nam de provincie Antwerpen een opmerkelijk standpunt in door een negatief advies te geven op de aanvraag van Biox voor de bouw van een relatief grote centrale, 47,5 MW, die blijkbaar zou gebouwd worden met “oude” dieselmotoren.  Dat het debat over palmolie in heel Europa en eigenlijk de hele wereld aktueel is kan men overal lezen.  De hoofdreden is de enorme prijsstijgingen van het laatste anderhalf jaar en de relatieve schaarste op de wereldmarkt.  Ten eerste denk ik dat de provincie vandaag een goede beslissing heeft genomen daar deze centrale te groot is in zijn concept.  In de filisofie van decentrale opwek is een maximum van 20 MW een goed vertrekpunt.  Ten tweede dient men in Europa een duidelijke uitspraak te doen of productie met palmolie kan of niet, voor investeerders is dergelijke onzekerheid nefast.  Sowieso ziet men vandaag een aantal van dit soort “snelle” jongens die gebruik willen maken van het subsidiesysteem, op zich niks verkeerd mee maar als we eerlijk zijn dan is men vooral bezig met het bouwen van een financieel product en niet zozeer met duurzame oplossingen.  Persoonlijk denk ik dat er een certificering moet komen voor zaken zoals palmolie zodat men kan aantonen dat deze olie op duurzame wijze is totstand gekomen.  Sowieso is het gebruiken van voedselbronnen om energie op te wekken moeilijk vereenigbaar met een woord als duurzaam.  Dat men afval producten gebruikt is logischer voor de opwek van energie zolang deze de uitstoot van giftige stoffen kunnen beperken.  Men zal in de toekomst toch moeten nadenken in andere netwerkconcepten daar decentrale opwek een andere benadering vergen.

Deze week had ik een aantal interessante gesprekken met energiebedrijven over hun ambities en kijk op de toekomst.  Eén opvallende stelling ging over hoe de electriciteitssector er zou uitzien in 2050.  De algemene lijn in het verhaal ging over een verschuiving van centrale productie naar decentrale productie waardoor het netwerkconcept drastisch zou gaan veranderen.  Deze frisse kijk van dit bedrijf wijst erop dat ook “klassieke” energiebedrijven niet blind zijn voor verandering en deze kunnen gebruiken in hun voordeel als je tenminste je mensen mee kan krijgen.  Hiervoor hebben ze een interne film gemaakt die zoveel succes heeft dat ze overwegen om deze nog wat te verbeteren zodat ze hun visie naar de buitenwereld kunnen brengen.  Volgens mij zal dit bedrijf hierdoor aan erkenning winnen daar in het land der blinden éénoog koning is.  Het gebrek aan lange termijn visie is schrijnend in een sector die gedreven wordt door de kostprijs van de brandstof.  Een goed voorbeeld hiervan is de “comeback” van kolen en kernenergie.  Enkele jaren geleden nog verguisd door iedereen en vandaag zijn er dozijnen in aanbouw.  Niet dat ik tegen of voor ben alleen vindt ik dat het maken van investeringsbeslissingen voor lange termijn op basis van de huidige kostprijs van een brandstof gevaarlijk kan zijn, een goed voorbeeld hiervan is de bouw van de vele gascentrales in de Verenigde Staten in de jaren negentig voor extra capaciteit op een moment dat de gasprijs niet hoog was(daar hij gekoppeld is aan de olieprijs)  Nu in 2008 staan vele van die centrales zogoed als in de mottenballen.

Men kon vorige week in verschillende kranten lezen dat de twee bedrijven een akkoord hebben bereikt over de 635 MW nucleaire capaciteit die “verkocht” worden aan SPE.  Dat dit een onderdeel zou zijn van het Pax Electrica II akkoord wil ik wel geloven, het waarom is echter veel minder voor de hand liggend.  
Ten eerste kan men zich de vragen stellen waarom aan SPE alleen?  Dat dit bedrijf in moeilijkheden verkeerde bleek in 2006 wel uit zijn cijfers waar toen een licht verlies werd opgetekend.  Daar de meerderheid van SPE in buitenlandse handen is maakt het toch opmerkelijk dat de premier van een land zich inzet om hun positie te verbeteren en hiermee tegelijkertijd alle andere energiebedrijven “vergeet”.
Wat is de waarde van een dergelijke overeenkomst?  Daar het akkoord zelf niet is bekend gemaakt is dit natuurlijk moeilijk te zeggen.  Als men ervan uitgaat dat de overeenkomst loopt tot aan de sluiting van van centrales in 2025 dan kan ik u wel enkele voorbeelden geven.  Zeg dat SPE een korting heeft gekregen ten opzichte van de groothandelsprijzen van 15€, de periode van 2009 tot 2025 is 16 jaar, 16 jaar x 15€ x 8000 uren x 635 MW = 1.219.200.000,-€(lees miljard) of 76.200.000€ per jaar!!  Dat dit niet een gewoon “cadeau” is blijkt duidelijk uit deze cijfers, zelfs al zullen de verschillende cijfers wellicht anders zijn dan lijkt me de groot orde wel in de juiste richting.  Dat dit is gebeurd zonder rekening te houden met de normale Europese regels van aanbesteding die toch duidelijk bekend zijn bij iedereen doet deze zaak geen goed. 
Dat dit volume van 635 MW baseload een verschil had kunnen betekenen in de markt wanneer deze gewoon via een aanbesteding zou zijn aangeboden en dan in een vier tot vijf stukken is duidelijk.  Opnieuw een gemiste kans om nieuwe marktspelers een kans te geven te overleven tegen de dominantie van de historische marktspelers.  Ikzelf ben echt benieuwd hoe de bevoegde instanties in Europa gaan reageren als ze hiermee geconfronteerd gaan worden!

Op vraag van de Creg heeft het Cepa(Cambridge Economic Policy Associates) onderzocht welke drempels er zijn in de Belgische gasmarkt.  Als voornaamste redenen worden de complexe wetgeving, de historische akkoorden en de rol van Suez aangewezen.  Dit lijken mij op zich geen opzienbarende vaststellingen daar iedereen in België dezelfde conclusies reeds lang heeft getrokken.  Wat mij wel opvalt in de communicatie van de Creg is dat er niet wordt gesproken  wat er dan wel moet gebeuren om de markt te verbeteren.  Ik mag aannemen dat het Cepa ook met oplossingen is gekomen.  De verdienste van het London Economics rapport van vier jaar geleden over de slecht functionerende electriciteitsmarkt gaf op zijn minst nog een aantal richtingen aan waar aan gedacht moest worden om te markt beter te laten functioneren.  Vier jaar na dato mag men toch gerust stellen dat er met het rapport niks is gebeurd.  Men zegt dat het rapport stof heeft doen opwaaien, dat geloof ik best maar het stof is dan toch heel snel gaan liggen.  Nu heeft de vorige minister van energie niet echt geholpen om er iets aan te verbeteren, integendeel, hij heeft er alles aan gedaan om het status quo te handhaven.  Een geluk voor België is dat hij ten minste van het toneel is verdwenen en we met de nieuwe minister en regering iets meer daadkracht kunnen gaan verwachten.  De eerste prioriteit zou er nu moeten in bestaan om de regelgever(s) de nodige macht te geven om de studies te gebruiken en waar nodig goede voorstellen te implementeren.  Mijn idee om de huidige gasmarkt wellicht beter op te delen en zo de concurrentie op gang te brengen wordt eigenlijk door deze studie bevestigd.  De opslagcapaciteit is meestal volgeboekt, import is ook moeilijk en afspraken met de gereguleerde netwerkbeheerder Fluxys is echt ook niet eenvoudig gezien hun comfortabele positie.  Het lijkt me ook logisch dat wanneer de CEPA resultaten correct zijn en er zowel opslag tekorten zijn als netwerk beperkingen deze markt ook voor anderen zou opengesteld worden.  Een gereguleerde netwerkbeheerder heeft er alle belang bij dat zijn netwerk altijd ten volle benut wordt met liefst een tekort zodat de prijsdruk aanwezig blijft.  Op zich is het hebben van één infrastructuur de beste oplossing, theoretisch toch, maar dan moet er voldoende capaciteit zijn en tegen voor iedereen gelijke voorwaarden.  De laatste jaren hebben bewezen dat de nodige investeringen in opslag en netwerk niet snel genoeg op gang komen, tijd voor de introductie van concurrentie om dit op gang te brengen?

De laatste weken is het voor Testaankoop duidelijk geworden dat de nieuwe voorschotfacturen bij klanten van Electrabel gigantisch aan het stijgen zijn.  Dit is op zich geen verrassing ondanks de eerdere mededelingen door Electrabel dat de prijzen niet zouden stijgen dit jaar.  De dominante marktpartij reageert door te zeggen dat de andere leveranciers hun voorschotten evenveel laten stijgen en dat zal ook wel juist zijn.  De reden voor deze “toevallige” gelijke stijging heeft een dieper liggende reden, namelijk het totaal ontbreken van concurrentie op de productie- en groothandelsmarkt.  Zowat alle andere leveranciers(behalve SPE/Luminus) kopen het meeste van hun energie aan bij dezelfde dominante marktpartij.  Dat deze dan vervolgens zegt dat de andere leveranciers hun voorschotten evenveel laten stijgen is wel een heel flauw argument en zelfs enigszins misleidend.  Dat de distributietarieven stijgen is wel correct, hierdoor krijgt men inderdaad de indruk dat de voorschotten door Electrabel worden verhoogd wat dus niet waar is, wat dit betreft heeft Electrabel een punt.  Zoals in mijn vorig artikel zou een goede oplossing zijn om de factuur lay-out te gaan wijzigen en de leveranciers alleen hun commodity gedeelte te laten factureren en de intercommunales al de rest.

Op zich is het goed nieuws dat de CREG in alle onderdelen van de energieketen controle kan gaan uitoefenen, de argumenten zijn wellicht niet helemaal juist.  Dat de leveranciers een factuur produceren die moeilijk te lezen is ligt meer aan de wet- en regelgever dan aan de leveranciers.  De leveranciers hebben slechts een impact op één prijsdeel zijnde de commodity(lees de gas of electriciteit zelf) en niet op de andere delen zoals transportkosten, taksen, bijdragen en btw.  Men zou bijvoorbeeld kunnen doen zoals Nederland, hier heeft men de factuur in twee gesplitst, één die van de leverancier komt met alleen de commodity kost(en btw) en één van de distributie beheerder(in België de intercommunales).  Hoewel dit systeem in Nederland ook kritiek heeft gekregen vindt ikzelf dat dit de duidelijkheid van de facturen enorm doet toenemen.  Wanneer ik in Maastricht ben en de facturen daar betaal aan de leverancier staat er maar één item op + de btw.  Ergens is dit systeem ook logischer daar alleen de commodity geliberaliseerd is en al de rest geregulariseerd.  Wat mij trouwens ook opvalt is dat mijn kost van de distributie in Nederland veel goedkoper is dan mijn factuur in Antwerpen.  Een nieuw vergelijkend onderzoek over het gereguleerd gedeelte dringt zich op(hiermee bedoel ik met de ons omringende landen).  Hier zou men dan het totaal van alle gereguleerde kosten moeten vergelijken want alleen de distributiekost bijvoorbeeld geeft geen volledig beeld.  Wat mij ook opvalt tussen een Nederlandse en Belgische factuur is de wildgroei van taksen en heffingen in België en het bijna ontbreken op de Nederlandse factuur.  Last but not least zou ik nogmaals willen herhalen dat de gereguleerde kosten een belangrijk deel van de kosten uitmaken en dat deze totaal niet transparant zijn, als regering en regelgevers dient men steeds een voorbeeld te geven en stel ik dus voor om eerst dit deel beginnen te vereenvoudigen.

Het lijkt toch weer crescendo te gaan, de energiemarkt is blijkbaar “booming” business.  Naast mijn “normale” activiteiten ben ik deze week frequent gevraagd om mijn mening met als gevolg dat anderen ook een mening krijgen over mijn mening.  Dat energie moeilijke materie blijkt te zijn is duidelijk als je ziet dat fouten zich vaak herhalen.  Dat er meer liberalisering nodig is in de energiesector is nu wel in heel het politiek spectrum duidelijk, de weg erna toe blijft een groot mysterie.  De op handen zijnde nieuwe energietaks om de begroting te doen kloppen is water naar de zee dragen, wellicht is de begroting er op korte termijn mee gebaat maar een goed doordacht beleid voor de energiesector is er de dupe van. 
Dat de dominante marktpartij niet zomaar zal accepteren dat alleen zij de begroting sluitend moeten maken is voor de hand liggend, er zal een prijs moeten betaald worden.  De prijs zou wel eens een betere liberalisering kunnen zijn of vooral het uitblijven ervan.  De taksen die de laatste jaren zijn geïntroduceerd zouden toch een voorbeeld moeten zijn dat zij voor veel problemen kunnen zorgen als ze niet goed doordacht zijn, de Elia taks als “lijdend” voorbeeld!
De telefoon stond deze week niet stil met mensen uit alle richtingen die mee willen bouwen aan een betere energiemarkt.  Zelf hoop ik gewoon dat we na 23 maart nog een regering hebben want dat is een belangrijke pijler van vooruitgang in een sector die nog een lange weg te gaan heeft.  Zelf ben ik tevreden met de vooruitgang die we boeken met de nieuwe ploeg waar we aan bouwen.  Nieuwe mensen zorgen altijd weer voor dynamiek en trekken je mee in hun snelheid.  In de ontwikkeling van groene stroom productie boeken we mooie vooruitgang met het eerste project waar we mee bezig zijn, namelijk het financieren van een eerste windmolenpark.  De financiering van een dergelijk project vergt vele meetings en geduld.  De doorlooptijd van een dergelijk project is toch een kleine vier jaar door het ingewikkelde vergunningsproces.  Dit geldt trouwens voor de meeste productieprojecten die door de lange termijn ook nog eens het risico lopen om onderweg te sneuvelen.