Volgende week zondag is er na het nieuws van acht uur op vrt 2(Canvas) een ruime rapportage over de energie liberalisering van de laatste jaren in België of beter het ontbreken ervan.  

Afgelopen dagen werd er weer een nieuw rapport gepubliceerd door een neutraal en internationaal erkende onderzoeksinstelling die bevestigde dat de Belgische elektriciteitsprijzen voor bedrijven nog steeds bij de hoogste in Europa zijn.
Ondanks een zeer uitgebreid productiepark met veel kernenergie, die reeds zijn afgeschreven, slagen wij erin om de duurste tarieven te produceren.  De eigenaar en groot dominante speler op de Belgische markt vond de resultaten van de studie niet echt belangrijk en deed deze af als niet representatief daar het ging om een specifiek klantenverbruik en profiel.  Een bedrijf met een verbruik van 400MWh wordt bij de dominante speler als uitzonderlijk gezien.  Op zich verwonderlijk want het grootste deel van het verbruik situeert zich juist in de verbruiken in het marktsegment van meer dan 200 MWh.  De klassieke reactie van ontkenning komt volgens mij voort uit de opleiding die zegt dat er steeds ontkent moet worden zelfs als de schuld vaststaat.  Als je dat maar lang genoeg doet dan verstomt de oppositie meestal wel vanzelf.  Gezien nieuws snel oud is, lees de dag erop, klopt dit ook wel.  Alleen de perceptie blijft wel hangen en het vermoeden dat er iets van waar is blijft ook aanwezig.  Gisteren werd ik nog gecontacteerd door een grootverbruiker die klaagde over het gebrek aan respect dat hij kreeg van zijn bestaande leverancier die zelf de moeite niet nam om een verklaring te geven voor de prijsstijgingen.  Ook al is de markt de laatste maanden wat rustiger geworden en de prijzen zijn hierdoor gedaald kan men zich verwachten aan een structurele opgaande markt.  Deze week hebben we weer een record gebroken met de olieprijs per vat en dit zal ook weer betekenen dat de gas- gevolgd door de elektriciteitsprijs gaat stijgen.  Vooral het ontbreken van enige lange termijn visie op de tarieven maakt vele grootverbruikers zeer zenuwachtig.  Er zijn zelfs grote bedrijven in de Benelux die het woord verhuizen(naar het verre Oosten) in de mond nemen door de ontransparante marktwerking.  De gevolgen van zo’n verhuizing van onze top 100 bedrijven hoef ik u niet te schetsen.
Kijkende bijvoorbeeld naar Nederland waar enkele topverbruikers een jaar lang geprobeerd hebben om tot een stabiele kostprijs voor energie te komen in onderhandeling met energiebedrijven kun je niet anders dan vaststellen dat de nood hoog is.  Deze onderhandelingen zijn trouwens voor een groot deel op een sisser afgelopen en heeft de bedrijven met een grote kater opgezadeld.  In een aantal landen hebben grootverbruikers in het verleden al besloten om zelf productie te bouwen.  Voor België bijvoorbeeld kan dit een mogelijke piste worden daar de reserve capaciteit niet groot, een deel van het productiepark moet worden vervangen, de concurrentie niet bestaat op productievlak en de naburige landen ook tekorten hebben of beginnen te krijgen op het vlak van productie.  
Het is te hopen voor onze industrie en de burgers van België dat er na de volgende verkiezingen echt zal worden gesproken over energie en de behoeften voor de komende dertig/veertig jaar.  Een masterplan die een duidelijke visie moet brengen op de gewenste investeringen en hoe je deze als land gaat bevorderen is noodzakelijk.  Men begint nu de gevolgen te zien van de laatste vijf tot acht jaar van het ontbreken van duidelijke en krachtige richtlijnen vanuit de regel- en wetgevers en de dominantie van een privé monopolist.  

Het gaat de goede kant op met de bewustwording over onze energiehuishouding.  De berichten dat men vooral duurzaam denkt zijn dagelijks in de lucht.  Positief is dat de drang naar meer duurzame elektriciteitsproductie een feit is.  Hoewel de huidige productie eerder marginaal te noemen is in België met iets meer dan 3% is de verwachting dat er meer zal bijkomen.  Er wordt wel voorbijgegaan dat dit niet vanzelfsprekend zal zijn en zelfs moeilijk haalbaar binnen de termijnen die gesteld zijn.   De 3% vandaag is al niet echt zuiver van graat want daar zit ook gemengde verbranding bij(kolen met houtschilfers bijvoorbeeld) en het verbranden van andere afvalstoffen zoals frituurolie, huisafval en mest.  De verschillende subsidievormen tussen het Waalse en Vlaamse gewest helpen ook niet echt voor buitenlandse investeerders over de grens te trekken.  “Keep it simple” is een regel die men moet respecteren bij het aantrekkelijk maken van een systeem.  De subsidie via certificaten zelf is een stabiel systeem dat hopelijk in gans Europa zijn weg zal vinden zodat je ze kan ruilen met je buurlanden.
Wat nog meer opvalt buiten het klimaatdebat is het “nieuwe” succes van kolencentrales in gans Europa.  Bijvoorbeeld Duitsland, het land met vandaag de dag 18.000 windmolens heeft tegelijkertijd 24 kolencentrales gepland of in bouw.  De verbranding van bruinkool in dit geval lijkt me zowat de slechtste vorm van fossiele brandstof verbranden die er is.  Waarom het succes, relatief goedkoop(en stabiel qua prijs), lokaal voorradig en in grote hoeveelheden.  Het is een bewijs voor mij dat energie nog niet duur genoeg is en dit ook door de politieke druk om de prijs voor de burger niet te laten stijgen.  Hierdoor moeten de energieproducenten ook kijken naar productievormen die hun toch enige mate van zekerheid geven over het verwerven van een positieve marge.  De bedrijven worden terecht verwacht om winst te maken en dit betekent goedkoop produceren of duur verkopen.  De beleidsmakers moeten er zich toch van bewust zijn dat in een vrije markt de eindprijs van een dienst/product bepaald wordt door de markt zelf.   De landen zoals Frankrijk, Spanje en anderen waar de politiek de energiesector dwingt om zijn prijzen niet te laten stijgen zorgen er dus indirect voor dat we de CO2 uitstoot laten stijgen.
Een andere opvallende stelling vorige week kwam van de Vlaamse liberalen die een wel heel originele oplossing bedacht hebben voor de uitstap van kernenergie en het debat er rond.  De marketing machine(of goeroe) van de liberalen had een geniale oplossing die trouwens al eeuwen werkt.   Als men een probleem niet wil of kan oplossen stelt men gewoon een oplossing voor die er nog niet is maar wel zou kunnen komen.  Voor de energiebedrijven is dit echter geen oplossing want de onzekerheid omtrent onze energiehuishouding blijft hiermee duren.  De optelsom van onze energiebehoeften versus de nieuwe geplande investeringen doen de rekening niet kloppen, daardoor blijven we afhankelijk van de bestaande kernenergie.  Het kan ook anders maar dan moet men de koppen bij elkaar steken en een masterplan ontwerpen waar in detail wordt berekend hoeveel en wat we nodig hebben aan investeringen om het bestaande park te kunnen vervangen.  Hiervoor blijf ik de komende tijd wanneer ik gevraagd wordt om mijn mening te geven pleiten.

De aanstaande verkiezingen van 10 juni brengen het energievraagstuk blijkbaar nog meer op de voorgrond.  Hopelijk blijft het deze keer niet bij goede voornemens want sinds 2002 heb ik al enkele verkiezingen meegemaakt en steeds werden er vlak voor interessante voorstellen gedaan over een goede liberalisering en een lage energieprijs.  Vorige week kreeg ik ook weer de vraag of ik via enkele voorbeelden kon aantonen dat de liberalisering mislukt is, op zich niet moeilijk maar een begrijpbaar voorbeeld zonder 100.000 woorden nodig te hebben is al moeilijker. 
Als voorbeeld gebruikte ik mijn eerste klant die in januari 2002 een contract had afgesloten in België.  Deze grootverbruiker had van mijn bedrijf(WattPlus toen) een aanbieding gehad van 47 €/MWh piek(dag) en 18€ dal(nacht).  Deze zelfde grootverbruiker zou vandaag in piek meer dan 80-85€ betalen en 40-42€ dal(nacht).
Dit is grosso modo een verdubbeling ten opzichte van vijf jaar geleden.  Het is dan ook logisch dat de grootverbruikers in de Benelux kreunen onder de elektriciteitsrekening.   Nu wil ik hier geen lans breken voor de grootverbruikers maar als je kijkt naar de productiekost in België om elektriciteit op te wekken ten opzichte van 2002 dan klopt er iets niet.   Gezien ongeveer 63% kernenergie is(55% Belgisch en de rest import uit Frankrijk) zou vooral het resterend gedeelte een impact op de prijs kunnen hebben.  In het restant van 37% zit dan ook nog een deel (oude afgeschreven) kolencentrales waar de prijzen voor steenkool ook niet gestegen zijn zoals deze voor olie en gas.  De reden hiervoor is simpel, het ontbreken van concurrentie op productievlak en het herverdelen van deze productie heeft aan de basis gelegen van deze grote stijging.  Onder andere hiervoor heb ik   een idee laten uitwerken hoe bijvoorbeeld de nucleaire capaciteit kan herverdeeld worden zonder aan het eigendomsrecht te raken.  Indien alle marktspelers een deel van deze capaciteit zouden kunnen kopen dan zou dit een meer eerlijk speelveld betekenen.   De prijs zou weliswaar niet direct dalen maar hij zou zeker stabieler worden en moeilijker te beheersen door één partij.  Het is jammer dat er sinds begin 2000 niks gebeurd is om de liberalisering vooruit te helpen.  Het nalaten om het bestaande productiepark(of de capaciteit) niet te herverdelen heeft ertoe geleid dat alles nog steeds in handen is van één bedrijf.   Er wordt nu(vlak voor de verkiezingen) geroepen dat de winsten van dit bedrijf ongehoord hoog zijn en dat er een taks moet komen op deze winsten.  Dit lijkt me blussen zonder de oorzaak aan te pakken van de brand.  Hopelijk verzand onze energiehuishouding de komende weken niet in een loopgravenoorlog of erger nog partijen die gaan opbieden wie het meest dit of dat is.  Gezien de competitiviteit van ons land op het spel staat is het gewoon het beste dat er de komende zes weken niet meer over dit onderwerp wordt gesproken totdat het stof van de verkiezing is gaan leggen.  Dan kan men daarna vanuit rationele argumenten de juiste stappen nemen om ervoor te zorgen dat we de juiste prijs gaan betalen voor onze energiebehoeften en dat ook het milieu de prijs kan betalen.

In deze aanloopweken naar de verkiezingen van juni zoekt iedere partij zijn eigen speerpunten om de kiezer duidelijk te maken waar de partij de komende vier jaren zal gaan aan werken, ten minste als ze deel van de regering kunnen uitmaken.
Anders dan de vorige verkiezingen is het energievraagstuk nu wel als hoofditem op de agenda gezet.  Hoewel een aantal partijen nu liever geen stellingen innemen is het zogoed als zeker dat na de verkiezingen energie rond de tafel zal besproken worden bij de regeringsonderhandelingen.
Een terugkerende term/woord die ik regelmatig zie terugkomen is de motteballentaks gepromoot door de linkerzijde.  Dit idee komt oorspronkelijk van Bart Martens die als één van de weinige iets weet van onze energiehuishouding.
De grote winsten verkregen uit de kerncentrales zijn hem al langer een doorn in het oog, dit voor de reden dat de centrales te snel zijn afgeschreven in het verbruikerstarief toen er nog een monopolie was.  Dit is in eerdere artikels al omschreven.  Het idee om te proberen om een afroming te doen van de winsten van een privébedrijf is één zaak, dit doen zonder echter te kijken wat er dient te gebeuren, en vooral hoeveel middelen, na de sluiting van de kerncentrales is een ander.  De juridische haalbaarheid om in een zogenaamd “vrije” markt één partij andere voorwaarden op te leggen lijkt me moeilijk te verkopen naar Europa toe.  De inmenging in dit delicaat speelveld in een prille liberalisering die al gebrekkig verloopt is zelfs gevaarlijk.  De geschatte opbrengsten uit deze taksen gaan van 1 tot 2 miljard Euro.
Buiten het gevaar dat deze taks met alle anderen dient te worden doorgerekend en dus eigenlijk door de eindgebruiker zal worden betaald gaat men hier voorbij aan het structurele probleem dat de sluiting van de kerncentrales en andere centrales in de toekomst dient te worden opgevangen door nieuwe centrales.  Hiervoor zal tussen de 15 à 25 miljard Euro voor nodig zijn.  Het vele gokken op technologiëen die er nog niet zijn voor grootschalige productie om zo meer dan 60% van onze electriciteitsproductie te vervangen binnen de twintig jaar is geen echte oplossing.   Twintig jaar klinkt wellicht veel maar dit betekent in praktijk dat je de komende twintig jaar moet beginnen bouwen.  Als ik praat met producenten is de wil hiervoor vandaag niet groot.  De risico’s zijn enorm en men weet eigenlijk niet op welke technologie men moet gokken.  Het bouwen van grootschalige kolencentrales alleen kan de oplossing niet brengen gezien de hoge uitstoot, voor gascentrales geldt dan weer dat men niet zeker is van een stabiele kostprijs en dus men de gigantische investeringen niet kan rechtvaardigen naar zijn aandeelhouders toe.  Een cirkel die men slechts kan doorbreken door op lange termijn een investeringsplan voor te stellen waar zowel de staat als de industrie partners worden om ervoor te zorgen dat er zekerheid komt qua energielevering.  Bovenop de meer dan 60% die vervangen dient te worden de komende twintig jaar zal men ook extra capaciteit moeten bouwen om de vraag naar meer energie(vanuit de industrie) te kunnen voldoen.  Op een termijn van twintig jaar zal de stijging minimum 25% en maximum 50% bedragen.  Alle goede wil ten spijt om huizen goed te isoleren is de vraag naar energie vanuit de industrie alles bepalend, de bedrijven zijn op zich goed voor 80% van het electriciteitsverbruik.